منظور از تابش یا تشعشع چیست؟
تابش یا تشعشع، یکی از شکلهای انرژی است. ذرات پُر انرژی نظیر رادیواکتیویته سنگها و تابش الکترومغناطیسی از قبیل امواج نور و رادیو را به عنوان تابش میشناسند. ذرات رادیواکتیو و تابش الکترومغناطیس فرکانس بالایی چون پرتوهای ایکس را تابش یوننده مینامند، زیرا میتوانند الکترونها را از اتم بیرون آورند و یون بسازند. تابش یوننده (یونساز) میتواند در بافتهای زنده و سلولهای بدن تغییراتی به وجود آورد. اگر دُز یا مقدار تابش خیلی زیاد باشد، بیماریزا میشود.
پرتوهای کیهانی، منبع طبیعی و اصلی دیگر برای تابش بهشمار میآیند. گمان میرود که این پرتوها ذراتی اتمی هستند که بر اثر انفجار ستارهها پدید آمدهاند.
یکی از روشهای انتقال انرژی گرمایی را نیز تابش مینامند. در دو روش دیگر، یعنی همرفت و هدایت، گرما بوسیله ذرات متحرک حمل میشود. اما گرمای تابشی میتواند از خلاء که تهی از هر ذرهای است نیز عبور کند.
تابشدهی
تابشدهی عبارت است از قرار دادن چیزی در معرض و مسیر تابش. این تابش میتواند به شکل تابش الکترومغناطیسی نظیر نور فرابنفش، پرتوهای ایکس یا پرتوهای گاما باشد و یا از ذرات مواد رادیواکتیو تشکیل شود. تابش اگر از حد معینی فراتر رود، برای موجودات ذرهبینی یا میکروارگانیسمها مضر است و میتواند آنها را از بین ببرد.
گاهی اوقات به منظور نگهداری غذا و تولید غذاهای آماده، از تشعشع برای کشتن میکروارگانیسمهایی که غذا را فاسد و خراب میکنند، استفاده میشود. تابشدهی زمان قابل مصرف بودن غذاهای فاسد شدنی را افزایش میدهد. پرتوهای ایکس و بعضی ذرات رادیواکتیو نیز در پزشکی و صنعت مورد استفاده دارند. ساختمان درونی بدن انسان را میتوان با استفاده از تابشدهی مشاهده کرد. برای این کار، تشعشع از روبرو انجام می گیرد و روی آشکارسازی که در پشت قرار دارد اثر میگذارد.
مقدار تابش باید به دقت کنترل شود. زیرا در غیر این صورت ممکن است سلولهای بدن تخریب و نابود شوند.
منابع
- کتاب Kingfisher Science Encyclopedia. تالیف Catherine Headlam. ترجمه محمود سالک. نشر Kingfisher Books. سال 1991.
