با سرطان دهانه رحم آشنا شوید
در میان انواع سرطانها، سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در بین خانمها در کل دنیا است. این سرطان رتبه هفتم از کل سرطانها را به خود اختصاص میدهد. شاید تا 50 سال پیش این سرطان یکی از کشندهترین سرطانها شناخته میشد اما با پیشرفت آزمایشهایی مانند پاپ اسمیر و ابداع واکسن ویروس پاپیلومای انسانی، دیگر این خطر کاهش بسیار چشمگیری داشته است.
با این حال هنوز زنان بسیاری در جهان به این سرطان مبتلا میشوند و با توجه به این موضوع لزوم آگاهی از عوامل خطر و نشانههای هشداردهنده میتواند در نجات جان بسیاری از خانمها موثر باشد. در این مقاله شما میتوانید بطور کامل با سرطان دهانه رحم آشنا شوید.
سرطان دهانه رحم چگونه اتفاق میافتد؟
دهانه رحم پایینترین قسمت رحم است که رحم را به واژن متصل میکند. سرطان گردن رحم یا همان دهانه رحم زمانی رخ میدهد که سلولهای رحم بطور غیرطبیعی رشد و به دیگر بافتها و ارگانهای بدن حمله میکنند.
این سرطان زمانی تهاجمی است که بافتهای عمیقتر دهانه رحم تحت تاثیر قرار گیرد و حتی ممکن است به قسمتهای دیگر بدن به ویژه ریه، کبد، مثانه، واژن و روده هم گسترش پیدا کرده و به اصطلاح متاستاز دهد.
البته سرطان دهانه رحم رشد آهستهای دارد، بنابراین با تشخیص زود هنگام فرصت برای جلوگیری از پیشروی بیماری وجود دارد. بیشتر زنان مبتلا به تغییرات پیش سرطانی دهانه رحم در دهههای 20 و 30 زندگیشان هستند اما سن متوسط زنان هنگام تشخیص سرطان رحم در اواسط دهه 50 است. این تفاوت بین تغییرات پیش سرطان و سن تشخیص سرطان زمانی است که بیماری پیشرفت میکند و همین موضوع مانع اقدامات به موقع میشود.
عوامل بروز سرطان دهانه رحم چیست؟
واقعیت این است که سرطان دهانه رحم با تغییرات غیرطبیعی در بافت گردن رحم شروع میشود. البته نکته مهم این است که خطر ابتلا به این تغییرات غیرطبیعی با عفونت ویروس پاپیلومای انسانی همراه است و همین موضوع راه پیشگیری از این سرطان را با انجام واکسن و آزمایشها باز میکند. علاوه بر این گفته میشود رابطه زناشویی زود هنگام و مصرف قرصهای ضدبارداری خوراکی خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم را افزایش میدهد.
ویروس HPV
HPV ویروسی که انواع مختلف دارد و باعث زگیلهای پوستی، زگیلهای تناسلی و دیگر اختلالات پوستی غیرطبیعی میشود عامل بسیاری از تغییرات در سلولهای رحم است که در نهایت ممکن است منجر به سرطان شود. انواع خاصی از ویروس پاپیلومای انسانی به سرطانهایی مانند سرطان واژن، سرطان آلت تناسلی، سرطان زبان و لوزهها هم مرتبط هستند.
ازدواج زود هنگام
ضمن آنکه زنان مبتلا به HPV با احتمال بیشتری به سرطان دهانه رحم دچار میشوند، دخترانی که قبل از شانزده سالگی ازدواج کرده باشند و رابطه زناشویی خود را قبل از شانزده سالگی آغاز کرده باشند در خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری هستند. علاوه بر همه اینها زایمان در سن بسیار کم و قبل از هفده سالگی در مقایسه با زنانی که اولین فرزندشان در بیست و پنج سالگی به دنیا آمده احتمال بروز سرطان دهانه رحم را بالا میبرد. ضمن آنکه زنانی که حداقل سه فرزند با حاملگی جداگانه دارند بیشتر به سرطان دهانه رحم مبتلا میشوند.
استعمال دخانیات
سیگار کشیدن یکی دیگر از عوامل خطر برای ابتلا به سرطان دهانه رحم است. مواد شیمیایی موجود در دود سیگار با سلولهای دهانه رحم تداخل کرده و موجب تغییرات پیش سرطانی میشوند که ممکن است در طول زمان به سرطان منتهی شود. خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم در سیگاریها نسبت به غیرسیگاریها 2 تا 5 برابر بیشتر است.
بیماریهای خاص
در افرادی که مبتلا با HIV یا ایدز هستند یا پیوند عضو انجام دادهاند خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم بیشتر است.
علائم را زود شناسایی کنید.
مانند بسیاری از سرطانها این سرطان نیز ممکن است تا زمانی که به مرحله خطرناکی نرسد، علائمی نشان ندهد. اما برخی علائم میتواند شامل درد، خونریزی غیرطبیعی واژینال، درد هنگام رابطه زناشویی، تغییرات مخاط واژن، درد لگن، نارسایی کلیه به علت انسداد مجاری ادراری یا روده باشد. تومورهای بزرگ میتوانند دچار عفونت شده و باعث ترشحات غیرطبیعی واژینال بشوند که گاهی بد بو هستند.
بطورکلی رحمتان در خطر سرطانی شدن است، اگر:
- تاکنون زایمان نکردهاید.
- بیش از حد آندومتر در رحمتان رشد کرده است.
- چاق هستید.
- قبل از دوازده سالگی قاعده شدهاید.
- بعد از پنجاه و پنج سالگی یائسه شدهاید.
- تحت درمان با استروژن قرار داشتهاید.
- داروی تاموکسیفن مصرف کردهاید.
- لگنتان تحت پرتو درمانی قرار داشته است.
- ژنهایتان خطرساز هستند.
- به سرطان روده یا پستان مبتلا بودهاید.
- عادت ماهیانهتان همیشه نامنظم بوده است.
چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد؟
درست است که خونریزی میتواند علامت این سرطان باشد اما طیف شرایطی که باعث خونریزی واژینال میشود متفاوت است و لزوماً با سرطان دهانه رحم مرتبط نیست. در هر صورت خونریزی واژینال بعد از یائسگی طبیعی نیست. اگر در دوره یائسگی هستید و خونریزی واژینال دارید باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
خونریزی بسیار شَدید در طول دوره یا خونریزی مکرر بین دورهای باید ارزیابی شود. خونریزی بعد از رابطه زناشویی در برخی زنان اتفاق میافتد و اگر این اتفاق بندرت میافتد نگران کننده نیست اما در صورت تداوم این مشکل باید به پزشک مراجعه شود. در صورتی که خونریزی واژینال با ضعف، سرگیجه و خستگی همراه باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه شود.
تستهای تشخیص سرطان گردن رحم
مانند تمام سرطانها تشخیص زود هنگام سرطان دهانه رحم کلید موفقیت درمان است. درمان تغییرات پیش سرطانی که فقط سطح کوچکی از دهانه رحم را تحت تاثیر قرار میدهد بسیار بیشتر از درمان سرطان مهاجم موثر است که منطقه وسیعی را درگیر کرده است.
پاپ اسمیر
مهمترین پیشرفت در تشخیص به موقع این سرطان انجام تست پاپ اسمیر و آزمایش HPV است. پاپ اسمیر به عنوان بخشی از برنامه غربالگری منظم باید انجام شود. در این آزمایش سلولها از سطح گردن رحم جمعآوری میشود و برای بررسی ناهنجاریها ارزیابی میشود. تشخیص سرطان نیاز به بیوپسی یا بافتبرداری از این ناحیه و بررسی زیرمیکروسکوپی دارد. این کار زمانی انجام میشود که جواب پاپ اسمیر غیرطبیعی باشد.
حلقه الکتریکی
روش جراحی حلقه الکتریکی (LEEP) از سیم حلقه الکتریکی برای برداشتن نمونه از گردن رحم استفاده میشود. اینکار توسط پزشک متخصص زنان انجام میشود.
کولپوسکوپی
کولپوسکوپی روشی شبیه معاینه لگن است. این آزمایش هم زمانی توصیه میشود که جواب پاپ اسمیر غیرطبیعی است. معاینه با استفاده از نوعی میکروسکوپ به نام کولپوسکوپ انجام میشود. کل ناحیه گردن رحم با یک رنگ بیضرر یا اسید استیک رنگ میشود تا سلولهای غیرطبیعی راحتتر مشخص شوند. سپس این مناطق بیوپسی میشوند.
تغییرات پیش سرطانی کدام است؟
در طول سالها تغییرات زیادی ممکن است در سلولهای دهانه رحم اتفاق بیفتند. این تغییرات در حال حاضر به عنوان ضایعه داخل شکمی شناخته میشود. ضایعه در واقع به یک ناحیه غیرطبیعی گفته میشود. تغییرات در این سلولها به دو دسته تقسیم میشود:
- تغییرات درجه پایین که تغییرات بسیار کم در اندازه و شکل سلولهایی اتفاق میافتد که روی سطح دهانه رحم شکل میگیرند. این ضایعات ممکن است به تنهایی از بین بروند اما در طول زمان ممکن است غیرطبیعی شوند و در نهایت تبدیل به یک ضایعه شَدید شوند. این تغییرات اولیه در دهانه رحم اغلب در زنان بیست و پنج ساله رخ میدهد.
- دسته دوم تغییرات درجه بالا است که تعداد زیادی از سلولهای پیش سرطانی یک ضایعه بزرگ ایجاد میکند که بسیار متفاوت از سلولهای طبیعی هستند. این تغییرات پیش سرطانی فقط شامل سلولهای روی سطح دهانه رحم میشود. این ضایعه هم در زنان سی تا چهل ساله رشد میکند.
اگر سلولهای غیرطبیعی بطور عمقی به داخل دهانه رحم یا دیگر بافتها گسترش پیدا کند نام سرطان دهانه رحم را بر بیماری میگذاریم. سرطان دهانه رحم بیشتر در زنان بالای 40 سال بروز میکند. اگر نتایج بیوپسی نشاندهنده سرطان مهاجم باشد ممکن است آزمایشهای دیگری انجام شود که از جمله آنها میتوان به رادیولوژی قفسه سینه، آزمایش خون و… اشاره کرد.
البته توجه داشته باشید که تومورهای رحمی همیشه بدخیم نیستند. ممکن است در رحم شما فیبرومهای خوش خیمی رشد کنند که جان شما را به خطر نمیاندازند و معمولاً بعد از چهل سالگی، پا به رحم بیشتر خانمها میگذارند.
قابل درمان است؟
درمان ضایعات پیش سرطانی متفاوت از سرطان دهانه رحم تهاجمی است. برای ضایعات پیش سرطانی درمان بستگی به عوامل متعددی از جلمه سن، سلامت و تعداد فرزندتان دارد. اگر ضایعه کوچک باشد ممکن است نیازی به درمان نباشد و فقط تست پاپ اسمیر و معاینههای لگنی منظم کفایت میکند. درمان ضایعات پیش سرطانی ممکن است موجب گرفتگی یا خونریزی واژینال شود. درمان تهاجمی برای سرطان دهانه رحم اما شامل جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی است. اگر بیوپسی نشان دهد که سلولها در عمق نفوذ کردهاند باید لایه سطحی رحم جدا شود و برای اینکار جراحی لازم است. اگر سرطان فقط در سلولهای سطح باشد از روشهایی مانند LEEP یا چاقوی سرد برای برداشتن این سلولها استفاده میشود.
چگونه میتوان پیشگیری کرد؟
کلید پیشگیری از سرطان دهانه رحم شناسایی هرگونه تغییرات سلولی در این ناحیه است. معاینه مرتب لگن و آزمایش پاپ اسمیر بهترین راه برای انجام اینکار است.
در صورتی که 21 سال دارید و ازدواج کردهاید هر سه سال یکبار باید تست پاپ اسمیر دهید. در برنامه غربالگری و تشخیص زود هنگام سرطان دهانه رحم در نظام بهداشتی کشور، هدف شناسایی و ثبت بیماران در رده سنی 30 تا 59 سال مشکوک یا مبتلا به بیماری دهانه رحم است. بعد از این شناسایی ارائه خدمات مناسب در سطوح شبکه بهداشتی درمانی و ساماندهی مراقبت بیماران انجام میشود.
اگر بین 30 تا 65 سال دارید هر 5 سال یکبار میتوان تست پاپ اسمیر و ویروس پاپیلومای انسانی را انجام داد. در صورتی که جزو گروه کم خطر باشید ممکن است پزشک دیگر لازم نداند که آزمایش دهید. اگر در خطر ابتلا به بیماریهای مقاربتی جنسی هستید بهتر است سالانه آزمایش کلامیدیا، گنوره و سیفلیس را انجام دهید. زنان علامتدار یا دارای آزمایش مثبت برای بررسیهای بیشتر به متخصص زنان معرفی میشوند. به همه زنان در این فاصله سنی توصیه میشود در فواصل ارزیابیهای گفته شده اگر علائم مشکوکی داشتند به مامای دوره دیده در مراکز بهداشتی مراجعه کنند.
بیشتر بدانید…
یکی از روشهای بسیار موثر برای تشخیص سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه و غربالگری این قبیل بیماران، تست پاپ اسمیر است.
– بعد از شروع فعالیت جنسی
-دو هفته بعد از اتمام عادت ماهیانه
– حداقل 48 ساعت بعد از نزدیکی
اگر تغییرات غیرطبیعی در مراحل اولیه کشف شود، با برداشتن و کشتن سلولهای تغییر یافته قبل از اینکه سلولها سرطانی شوند، از سرطان پیشگیری میشود.
محققان در مورد این موضوع که آیا ژنتیک نقشی در ابتلا به سرطان دهانه رحم دارد یا نه هنوز به اتفاق نظر نرسیدهاند. برخی محققان ادعا کردهاند در صورتی که یکی از بستگان درجه اول فرد به این بیماری مبتلا باشد، ریسک ابتلا در فرد، 2 تا 3 برابر نسبت به افراد دیگر افزایش مییابد.
برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم، بیشتر از تغذیه سالم و تحرک کافی، به داشتن آگاهی و انجام مرتب مراجعات دورهای به متخصصان زنان و زایمان نیاز دارید. سلامتی شما آرزوی ما است.
منابع
- مصاحبه با نازنین صفایی (متخصص زنان و زایمان) توسط نیلوفر مرادی. مجله تندرستی همشهری.
