گنریچ آلتشولر: پدر علم TRIZ

گنریچ آلتشولر (Genrikh Altshuller) در سال 1926 یعنی 10 سال پس از آغاز انقلاب بلشویکی در اتحاد جماهیر شوروی سابق به دنیا آمد. از همان کودکی علاقه شدیدی نسبت به نوآوری بروز می‌داد. او مانند دیگر کودکان دوست داشت در زیر آب شنا کند. وی در سن 14 سالگی یک روز در زیر آب از خود پرسید که چگونه می‌تواند در جایی که هوا نیست تنفس کند؟ یک سوال متناقض که بعداً این نوع سوال‌ها را سوالات مفید برای یافتن راه حل‌های خلاق نامید.

با در نظرگرفتن این پرسش در ذهنش توانست اولین اختراع خود را برای تولید اکسیژن از مایع پراکسید هیدروژن به عنوان وسیله‌ای برای تنفس زیر آب به ثبت برساند. در طول جنگ جهانی دوم آلتشولر به ارتش پیوست. وی پس از جنگ مسئول بررسی اختراعات در نیروی دریایی شد. این شغل برای او موقعیتی به وجود آورد تا به مخترعین در حل مشکلات فنی کمک کند.

تئوری نوآوری

ابتدا آلتشولر به رشته روانشناسی روی آورد تا ایده‌هایی برای درک خلاقیت و نوآوری پیدا کند. ولی مطالعات او در رفتارشناسی، به اندازه دقت نظر او در الگوهای طراحی که در مطالعاتش روی هزاران سند ثبت اختراع بازتاب پیدا کرد، موثر نبود. در سال 1946 آلتشولر تصمیم گرفت دانش جدیدی برای تئوری نوآوری ایجاد کند. یافته‌های او در مورد تئوری نوآوری نامرتب و نامنظم بود. آلتشولر در طول دو سال با مطالعه هزاران سند ثبت اختراع TRIZ را پایه‌ریزی کرد. آلتشولر الگوهایی را که مکرراً در نوآوری‌های مختلف استفاده می‌شد شناسایی کرد.

مبارزه آلتشولر در زندان مسکو به روش ابداعی TRIZ

در سال 1948 آلتشولر و دوست دوران بچگی‌اش رافائل شاپیرو (Raphael Shapiro) در مورد نظریه TRIZ به استالین رئیس جمهور وقت روسیه نامه‌ای نوشتند و با وی درد دل کردند و نگرانی شَدید خود را از آینده نوآوری‌ها در اتحاد جماهیر شوروی به اطلاع وی رساندند تا شاید از او برای رسیدن به اهداف والای خود کمک بگیرد.

از آنجا که این نامه را بصورت غیررسمی و با عنوان رفیق استالین بطور عامیانه نوشته بودند مورد خشم و غضب استالین قرار گرفتند و استالین نه تنها وطن دوستی و ایده با ارزش آنها را مورد تقدیر قرار نداد بلکه دستور داد که آنها را به اتهام نوآوری با هدف تخریب کشور دستگیر کنند. اما آلتشولر که از بی‌رحمی و سنگدلی استالین آگاهی کافی نداشت از دستگیری خود توسط ماموران کا.گ.ب (KGB) دچار حیرت شد. وی در زندان مسکو هیچگونه اعترافی را به عنوان گناهکار امضاء نکرد و یک شب تا صبح مورد بازجویی ماموران زندان قرار گرفت و صبح روز بعد نیز با فشار ماموران از خواب رفتن وی جلوگیری به عمل آمد.

طرح یک سوال متناقض

آلتشولر در آن موقعیت تصمیم گرفت برای مبارزه با وضعیت بد زندان از روش ابداعی خود (TRIZ) کمک بگیرد و با طرح یک سوال متناقض (از اصول اولیه TRIZ طرح سوالات متناقض و حل آنها بطور خلاقانه است) توانست چند ساعت در آن روز بطور ابتکاری بخوابد.

سوال وی از خود این بود: چگونه می‌توانم بخوابم که هم خوابیده باشم و هم بیدار؟

بلافاصله ایده‌ای به ذهنش خطور کرد که با استفاده از منابع موجود و در دسترس قابل دستیابی بود. (استفاده بهینه از منابع در دسترس هم یکی دیگر از اصول اساسی TRIZ است) لذا به اطراف خود نگاه کرد و با استفاده از یک پاکت سیگار خالی و کبریت که در کنارش بود توانست دو چشم مصنوعی و کاغذی برای خودش درست کند. سپس از آب دهان خود (یکی دیگر از منابع موجود به جای چسب) برای چسباندن چشم‌های کاغذی بر پشت پلک‌های خود استفاده کرد. فلذا بدین صورت توانست وانمود کند که بیدار است و با کمک چشم‌های کاغذی و عینکی که روی چشم‌های خود داشت چند ساعتی به راحتی و بدون مزاحمت ماموران روی صندلی خود بطور نشسته خوابید و ماموران زندان که بالای سر وی کشیک می‌دادند متوجه خواب او نشدند.

سرانجام پس از یک سال بازجویی و شکنجه، آن دو به 25 سال حبس در زندانی به نام گولاگ (Gulag) در نواحی قطبی محکوم شدند.

زندان گولاگ

آنچه که در آن شرایط برای اکثر مردم زندگی جهنمی به حساب می‌آمد، از نظر آلتشولر فرصتی برای رشد فکری و افزایش بهره‌وری تلقی شد. زندان مملو از ده‌ها استاد، دانشند معروف، موسیقیدان و هنرمند بود که همگی در جریان تسویه حساب‌های سیاسی استالین بازداشت شده بودند. به این ترتیب آلتشولر به کسب علم و دانش ادامه داد. همبندی‌های او در زندان از اینکه کسی مشتاقانه ساعت‌ها به حرف‌های آنها گوش می‌داد، خوشحال بودند. بدین ترتیب آن زندان به دانشگاهی خصوصی برای آلتشولر تبدیل شد.

بدترین تنبیه برای آلتشولر ممنوعیت نوشتن بود. هرگاه که دفترچه یادداشتی در وسایل یک زندانی پیدا می‌شد، او را با بی‌رحمی شکنجه می‌دادند. با وجود این مانع بزرگ، آلتشولر به توسعه دانش نوآوری ادامه داد. او به کمک حافظه قوی و قدرت تحلیل خود از این زمان برای تحقیق درباره قوانین توسعه سیستم‌های فنی و روش‌های حل ابتکاری مسائل استفاده کرد.

مقاله اصول تئوری TRIZ

استالین در سال 1953 فوت کرد و یک سال پس از آن آلتشولر و شاپیرو از زندان آزاد شدند. آنها به توسعه TRIZ ادامه دادند و اولین مقاله خود را درباره اصول تئوری TRIZ در سال 1956 در مجله علمی سوال‌هایی درباره روانشناسی به چاپ رساندند. شاپیرو اولین کتاب TRIZ را منتشر کرد، ولی از ادامه راه توسعه TRIZ منصرف شد.

توسعه TRIZ در اتحادیه جماهیر شوروی پس از اقدامات گورباچف سرعت گرفت. موسسات خصوصی برای حل مشکلات فنی و مدیریتی خود علاقه زیادی به استفاده از TRIZ نشان می‌دادند. زیرا مزایای استفاده از TRIZ در اقتصاد بازار آزاد را به خوبی حس می‌کردند.

تا سال 1985 آلتشولر بیش از چهارده کتاب تالیف کرد که بسیاری از آنها با همکاری بوریس زلاتین و یکی نیز با همکاری آلا زوسمن تالیف شده بود. ولی تنها دو کتاب از کتاب‌های آلتشولر به زبان انگلیسی ترجمه شد. در این کتاب‌ها یافته‌های کلیدی آلتشولر تشریح شده‌اند. این یافته‌ها از بررسی بیش از 200,000 اختراع ثبت شده و با تمرکز بر 40,000 اختراع برتر بدست آمده‌اند.