خانه / آموزش / سلامتی / بیماری و درمان / راه های پیشگیری از بیماری لثه و پوسیدگی دندان
کسب و کار شما

راه های پیشگیری از بیماری لثه و پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان یا فساد دندان یک بیماری عفونی و میکروبی دندان ها است که موجب حل شدن و تخریب بافت آهکی (معدنی) دندان می شود. عامل ایجاد پوسیدگی، باکتری های موجود در دهان می باشند که به سطح دندان چسبیده و با مصرف و تخمیر، مواد قندی و آلی بزاق، تولید اسید می نمایند که این اسید باعث تجزیه مواد معدنی دندان می شود.

در صورت باقی ماندن این باکتری ها به مدت طولانی روی دندان و ادامه این روند باعث ایجاد حفره در سطح دندان شده و پوسیدگی نامیده می شود. وقتی که پوسیدگی از مینای دندان گذشته و به عاج می رسد، چون عاج بافت نرم تری دارد، سرعت تخریب و میزان گسترش آن بیشتر می شود.

از علائم وجود پوسیدگی در سطح دندان تغییر رنگ سطح مینای دندان، ایجاد حفره، حساس بودن دندان به غذاهای سرد و گرم و همچنین حساس بودن دندان نسبت به غذاهای ترش و شیرین می باشد. گاهی ممکن است پوسیدگی دندان با دید معمولی قابل تشخیص نبوده و نیاز به معاینه کامل تر توسط دندانپزشک و زیر نور چراغ یونیت یا به کمک عکس های رادیوگرافی باشد.

نکته: مهم ترین عامل ایجاد پوسیدگی و بیماری لثه، پلاک میکروبی می باشد.

پلاک میکروبی
حدود ۲ ساعت بعد از تمیز کردن دندان، لایه ای بی شکل از پروتئین های بزاق روی دندان تشکیل می شود که بطور معمول دیده نمی شود و به آن پلیکل می گویند. باکتری های موجود در دهان به پلیکل متصل شده و با اضافه شدن مواد غذایی و تولیدات باکتری ها تشکیل توده ای ژلاتینی و نرم و شفاف به نام پلاک میکروبی می دهند. پلاک میکروبی بوسیله شستشو با آب خالی تمیز نمی شود ولی می توان آن را با مسواک زدن از سطح دندان تمیز نمود. پلاک به رنگ سفید مایل به خاکستری یا زرد بوده و بعد یک یا دو روز عدم رعایت بهداشت، روی سطح دندان قابل مشاهده خواهد بود.

جرم دندان
در صورت باقی ماندن پلاک میکروبی در سطح دندان و عدم تمیز نمودن آن، مواد معدنی و آلی دیگر به پلاک میکروبی اضافه می شود و ایجاد لایه ای سخت روی دندان می نماید که به آن جرم می گویند. جرم دندان با مسواک زدن قابل برداشتن از سطح دندان نمی باشد و باید با وسائل خاص توسط دندانپزشک جرم گیری شود. جرم به علت اینکه سطحی زبر و ناصاف دارد، میکروب ها و پلاک میکروبی راحت به آن چسبیده و تولیدات باکتری های موجود در آن سبب ایجاد التهاب بافت نگهدارنده دندان و بیماری لثه می شود. در صورت باقی ماندن جرم و ادامه این روند سبب تحلیل لثه و استخوان و در نتیجه لقی دندان می گردد.

لثه ملتهب یا بیمار، قرمز و براق و متورم می باشد و آن حالت نرمال لبه چاقویی را نداشته و همچنین حالت پوست پرتقالی ندارد و در اثر مسواک نمودن یا گاز زدن غذای سفت، خونریزی می نماید. همچنین اگر درمان نشود کم کم عمق شیار لثه ای افزایش یافته و لثه تحلیل می رود. وجود جرم نیز می تواند سبب بوی بد دهان گردد که بعد از جرم گیری و رعایت بهداشت، این عوارض (بوی بد دهان و بیماری و التهاب لثه) از بین می رود.

بعضی از افراد تصور می نمایند که جرم گیری دندان باعث لقی دندان شده و یا مینای دندان را ضعیف می کند. این در حالی است که آنچه باعث لقی دندان می شود، جرم دندان می باشد. وجود جرم باعث تحلیل لثه و بافت های نگهدارنده دندان از سطح دندان به سمت ریشه می شود و در نتیجه سطح ریشه دندان از لثه عریان می شود و تا زمانی که جرم روی دندان باقی بماند و بهداشت دهان و دندان ضعیف باشد این تحلیل لثه و عریان شدن ریشه دندان پنهان بوده و پیشرفت می کند تا جایی که دندان کاملاً لق شده و دیگر درمانی چاره ساز نخواهد بود. پس بهتر است در اولین فرصتی که جرم تشخیص داده شد، دندان جرم گیری شده و بهداشت دهان رعایت شود.

گاهی اوقات بعد از جرم گیری، دندان ممکن است به غذای سرد و گرم حساس شود که بیشتر به علت تحلیل لثه و عریان شدن ریشه به خاطر وجود جرم می باشد. (قبلاً جرم سطح ریشه را پوشانده بود) در نتیجه عریان شدن ریشه، دندان به سرما و گرما حساس شده که به مرور این حساسیت معمولاً خودبخود بر طرف خواهد شد و مشکلی ایجاد نمی نماید.

بیماری پریودنتال (بیماری لثه)
در بیماری پریودنتال شیار لثه ای (شیاری که بین دندان و لثه در تمام افراد دیده می شود) افزایش می یابد که این شیار در تماس با باکتری ها و تولیدات آنها قرار گرفته و دچار زخم های چرکی می شود. اگر در یک فرد که بیماری پریودنتال متوسطی داشته باشد، مجموع سطوح این شیارها (زخم چرکی) را در نظر بگیرید به اندازه یک کف دست خواهد بود. که این مساحت زخم چرکی در افرادی که بیماری لثه شدیدتری دارند بیشتر می باشد. برای دیدن چرک لثه در افرادی که جرم دندان دارند کافی است که به لثه دور دندان کمی فشار وارد کنید، می بینید که این چرک ها به صورت ترشحی سفید رنگ از شیارهای دور دندان خارج می شوند. همچنین افرادی که این بیماری را دارند موقع گاز زدن غذای سفت مثل سیب و یا حتی زمانی که مسواک می زنند از لثه آنها خون خارج می شود که علت آن التهاب لثه می باشد.

اکنون که با عوامل ایجاد پوسیدگی دندان و بیماری لثه به اندازه کافی آشنا شُدید، شما می توانید با راه های پیشگیری و جلوگیری آشنا شوید.

دندان عاری از پلاک میکروبی، به هیچ عنوان دچار پوسیدگی نمی گردد و بیماری لثه ایجاد نمی شود. بر این اساس مراقبت های بهداشتی دهان و دندان به چهار روش زیر لازم می باشد:

۱) برداشتن پلاک میکروبی بوسیله مسواک، نخ دندان و دهان شویه ها

مسواک زدن
هدف اصلی از مسواک زدن، تمیز کردن سطح دندان و لثه از پلاک میکروبی است و زمانی مسواک زدن به درستی انجام می شود که تمام سطوح دندان با دقت و حوصله از پلاک میکروبی پاک شود. برای این کار باید از مسواک مناسب و روش درست استفاده نمود.

مسواک باید اندازه مناسب (برای کودکان و بزرگسالان) داشته باشد و بهتر است جنس فیبرهای مسواک از نایلون نرم باشد، زیرا سطح دندان ها را بهتر تمیز نموده و کمتر لثه را آزرده می نماید و همچنین کمتر سبب سایش مینای دندان می شود. بهتر است زمانی که موهای مسواک نامنظم شده و به نظر کهنه و سائیده می باشد، تعویض گردد، چون سبب آزرده شدن لثه و دندان می شود.

خمیر دندان ها در کاهش پوسیدگی و بیماری لثه بسیار موثر می باشند. آنها با کاهش کشش سطحی مولکول ها و نفوذ در رسوبات سطحی، سست کردن و معلق در آوردن خرده های غذایی باعث راحت تر برداشتن پلاک میکروبی و رنگ دانه های ناشی از خوردن غذاها و مواد رنگی از سطح دندان می شوند. فلوراید موجود در خمیر دندان سبب ایجاد لایه ای مقاوم در برابر پوسیدگی در سطح مینای دندان می شود و همچنین مواد معدنی و کلسیم موجود در آن باعث ترمیم ترک های ریز و غیر قابل رویت دندان می گردند. بنابراین دندان ها را مقاوم کرده و در مقابل پوسیدگی محافظت می کنند.

ایده آل این است که مسواک زدن، روزی سه بار (شب ها قبل از خواب، صبح ها و ظهرها بعد از ناهار) انجام گیرد. مهم ترین زمان مسواک زدن شب ها قبل از خواب می باشد زیرا وقتی فرد بیدار است خوردن غذا (بخصوص غذاهای سفت) سبب می شود پلاک میکروبی از سطح دندان سائیده و به همراه بزاق شسته شود، بنابراین هنگام خواب که فرد تا صبح غذا نمی خورد باکتری های پلاک میکروبی فرصت زیادی جهت اثر تخریبی روی دندان دارند. پس اگر فردی فرصت روزی سه بار مسواک زدن را ندارد، بهتر است حداقل شب ها قبل از خواب و صبح ها قبل از صبحانه مسواک نماید.

نخ دندان
با مسواک نمی توان سطوحی از دندان که بین دو دندان مجاور قرار دارد را تمیز کرد و برای تمیز کردن این ناحیه از دندان ها که یکی از محل های شایع پوسیدگی می باشد باید حتماً از نخ دندان استفاده نمود.

نخ دندان به انواع مختلفی همچون نخ آغشته به موم، غیر مومی، نوع طعم دار (مزه دار)، نوع نازک و نوع نواری و… وجود دارد. بسیاری از دندانپزشکان نخ دندان های غیر مومی را توصیه می کنند زیرا راحت تر از تماس بین دندانی عبور کرده و در نتیجه کمتر به لثه آسیب می رساند. گروهی نیز عقیده دارند نخ دندان های آغشته به موم ممکن است در کاهش خونریزی لثه و جریان مایع شیار لثه ای مزیت مختصری داشته باشد. به هر حال بهتر است قبل از مسواک زدن با دقت و حوصله، از نخ دندان استفاده کنید.

۲) کنترل رژیم غذایی
روند پوسیدگی دندان به این صورت می باشد که باکتری های دهانی درون پلاک میکروبی باعث تخمیر کربوهیدرات ها (قندها) شده و با تولید اسید در زمان طولانی باعث حل شدن مواد معدنی دندان مستعد پوسیدگی شده و در نتیجه پوسیدگی ایجاد می شود. پس با کنترل قند در رژیم غذایی می توان از ایجاد پوسیدگی جلوگیری کرد.

کربوهیدرات ها دسته ای از مواد غذایی هستند که مصرف آنها برای بدن ضروری است و اکثر بافت های بدن در درجه اول انرژی خود را از آن تامین می نمایند و در ساختمان بسیاری از مولکول های بدن شرکت دارند. بنابراین نوع قند، حالت فیزیکی آن، تکرار خوردن آن و همچنین مدت زمان باقی ماندن در دهان در شروع و گسترش پوسیدگی دندان نقش زیادی دارد.

  • نوع قند: این اعتقاد وجود دارد که قندهای خام و ناخالص و تصفیه نشده کمتر ایجاد پوسیدگی می نمایند و قندهای تصفیه شده (مثل قند موجود در شکلات ها و شیرینی جات) در ایجاد پوسیدگی نقش بیشتری دارند.
  • کیفیت فیزیکی قند: هرچه قند حالت چسبناک داشته باشد و دیرتر از سطح دندان پاک شود بیشتر ایجاد پوسیدگی می نماید. هرچه غلظت قند بیشتر باشد، پوسیدگی زائی بیشتری دارد. شکلات و آب نبات هایی که مدت زیادی در دهان باقی می مانند، شدیداً باعث پوسیدگی دندان می شوند.
  • تعداد دفعات مصرف قند: هرچه تعداد دفعات خوردن قندها بیشتر باشد، احتمال پوسیدگی بیشتر است.

غذاهای حاوی قند که شدیداً باعث پوسیدگی دندان می شوند عبارتند از: کیک و کلوچه، پفک، شکلات، میوه های خشک شده (کشمش، خرما و زردآلو)، بستنی، مربا، ژله، آب نبات، نُقل، سوهان، گز، عسل، شربت سرفه، نوشابه، شیر خشک، شیر شیرین شده، کاکائو، آدامس های شیرین.

۳) فلوراید تراپی
فلوراید به مقدار مناسب برای مقاومت دندان در برابر پوسیدگی بسیار موثر می باشد. استفاده از فلوراید به صورت های مختلف می باشد:

مصرف از طریق خوراکی (فلوراید آب آشامیدنی)
قبل از رویش دندان و هنگام تشکیل بافت دندان (در هنگام جنینی و کودکی) اگر میزان فلوراید آب آشامیدنی افراد حدود ۱ppm باشد دندان هایشان در مقابل پوسیدگی مقاوم تر از افرادی است که میزان فلوراید آب از این حد کمتر بوده است. البته زیاد بودن غلظت فلوراید آب یا مصرف بیش از حد آن نیز باعث ایجاد فلورزیس (مسمومیت سلول های سازنده دندان) می شود که در حالت شدیدتر ایجاد نقصان در تشکیل مینا را سبب می گردد.

استفاده از فلوراید به صورت موضعی
بعد از رویش دندان فلوراید تراپی به شکل موضعی به روش های گوناگون انجام می شود. تماس موضعی فلوراید با سطح دندان باعث افزایش مقاومت سطح مینای دندان در برابر پوسیدگی می شود و در صورتی که در شروع پوسیدگی فلوراید تراپی مناسب و به موقع انجام گیرد، می تواند سبب توقف پوسیدگی گردد. جالب است بدانید که پوسیدگی متوقف شده به این روش مقاومت بسیار بالایی در مقابل پوسیدگی مجدد دارد (حتی بیشتر از دندان سالم) زیرا میزان فلوراید آن بالا است.

  • دهان شویه های حاوی فلوراید: دهان شویه ها محلول هایی با غلظت کم فلوراید می باشند که معمولاً برای کودکان بالای ۶ سال توصیه می شود. زیرا کودکان زیر ۶ سال قادر به کنترل بزاق دهان نبوده و احتمال قورت دادن فلوراید و مسمومیت ناشی از آن می رود. تحقیقات ثابت نموده است که استفاده از دهان شویه فلوراید تاثیر بسیار خوبی در جهت کنترل پوسیدگی دندان دارد. برای استفاده از دهان شویه بهتر است که صبح ها بعد از صبحانه، کودک دندان های خود را خوب مسواک و نخ دندان نموده تا سطح دندان تمیز شود. سپس به اندازه درب قوطی دهان شویه از محلول را داخل دهان به مدت یک تا دو دقیقه چرخانده و سپس خارج نماید. کودک تا نیم ساعت بعد از آن، نباید چیزی بخورد و بیاشامد.
  • فلوراید تراپی با ژل فلوراید در مطب دندانپزشک: در این روش برای اثر بهتر فلوراید بر دندان با استفاده از ژل فلوراید با غلظت بالا در مطب دندانپزشکی فلوراید تراپی انجام می شود. برای این کار دندانپزشک روی یونیت دندانپزشکی، دندان ها را تمیز و خشک نموده و ژل فلوراید را روی دندان قرار داده و صبر می نماید تا ژل روی دندان خشک شود و برای جلوگیری از مسمومیت از یک ساکشن قوی استفاده می نماید. این کار با توجه به میزان گسترش و شیوع پوسیدگی ممکن است با نظر دندانپزشک از هفته ای یکبار تا هر ماه یا هر ۳ ماه یکبار انجام گیرد. ولی در شرایطی که پوسیدگی کنترل شده باشد معمولاً هر ۶ ماه یکبار توصیه می شود.
  • اضافه کردن فلوراید به خمیر دندان و آدامس های حاوی فلوراید: تحقیقات ثابت نموده است که خمیر دندان های حاوی فلوراید اثر پیشگیری کننده بهتری نسبت به انواع بدون فلوراید دارند.

۴) درمان های ترمیمی
در شروع پوسیدگی دندان و قبل از تشکیل حفره در سطح دندان به کمک فلوراید تراپی و بهداشت مناسب، می توان روند پوسیدگی را متوقف کرد. ولی اگر پوسیدگی پیشرفت کرده و ایجاد حفره نماید، آن وقت حتماً باید دندان تراش خورده و قسمت های پوسیده و عفونی برداشته شود و سپس دندان بوسیله ماده ترمیمی مناسب ترمیم گردد. هرچه پوسیدگی در مراحل اولیه درمان گردد، بافت کمتری از دندان درگیر بوده و در نتیجه استحکام دندان بیشتر خواهد بود.

باید بدانیم پوسیدگی دندان یک بیماری عفونی و قابل انتقال است و وجود پوسیدگی در یک دندان می تواند به عنوان یک کانون عفونی در دهان عمل نموده و سبب پوسیدگی دندان های دیگر شود. اگر دندان پوسیده درمان نگردد، پیشرفت پوسیدگی سبب درگیری مغز دندان (پالپ) شده و این عفونت می تواند از طریق پالپ دندان به ریشه و بافت های اطراف ریشه و از این طریق در ناحیه سر و صورت گسترش یابد و خطرات جدی برای فرد ایجاد نماید. سلامتی شما آرزوی ما است.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «راه های پیشگیری از بیماری لثه و پوسیدگی دندان»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب دانستنی های ضروری برای داشتن دندانی زیبا و سالم، نوشته ی دکتر علیرضا ولی پور از انتشارات نقش بیان، منتشر شده در بهمن ۱۳۸۹ با شابک ۱-۳۴-۸۳۸۲-۹۶۴-۹۷۸ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

کسب و کار شما

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*