خانه / آموزش / سلامتی / بیماری و درمان / با ارتودنسی آشنا شوید
5040

با ارتودنسی آشنا شوید

کلمه ارتودنسی برای بسیاری از مردم با زیبایی مترادف است، اما حقیقت این است که درمان ارتودنسی تنها مختص زیبایی نیست بلکه اصلاح روابط فکی یا همان هماهنگی میان دندان های فک بالا و پایین که باعث عملکرد بهتر در جویدن و آسیاب کردن غذا می شود، و در نتیجه در پیشگیری از سوء هاضمه موثر است. علاوه بر آن این هماهنگی روابط فک ها مانع از اختلال در صحبت کردن می شود.

ارتودنسی باعث سلامت لثه و جلوگیری از بیماری لثه و پوسیدگی دندان ها به سبب ردیف و منظم شدن آنها و امکان تمیز شدن بهتر و رفعِ گیرهای غذایی می گردد و علاوه بر زیبایی، سلامت روانی را نیز به دنبال دارد. به عنوان مثال در برخی موارد کودکانی که دندان های نامرتب دارند زیاد نمی خندند تا دندان های آنها دیده نشود به همین دلیل ارتباط اجتماعی ضعیفی پیدا می کنند.

در این مقاله شما می توانید با ارتودنسی، زمان مناسب آن و سایر نکات مهم و مرتبط آشنا شوید.

علت بی نظمی دندان ها
علت آنکه دندان ها نامرتب می شوند می تواند به عوامل مختلفی بستگی داشته باشد که بطورکلی به دو دسته عوامل ارثی و محیطی، تقسیم می شوند.

  1. علل ارثی مثل کاهش و یا افزایش تعداد دندان ها یا عدم تناسب اندازه دندان ها و فک ها موجب ناهنجاری می شوند. بطور مثال وقتی کودک فک کوچک را از یکی از والدین و دندان های بزرگ را از دیگری به ارث ببرد باعث کمبود فضا و نامرتبی آنها می شود.
  2. علل محیطی مثل نحوه تغذیه کودک یا عادت مکیدن انگشت پس از ۳ سالگی یا تنفس دهانی می تواند سبب تغییرات فرم فک ها و دندان ها شود و در مواردی در صورت عدم درمان عوارض برگشت ناپذیر به جای می گذارد. همچنین زود از دست دادن دندان های شیری به علت پوسیدگی شَدید می تواند یکپارچگی قوس دندانی کودک را بهم بزند و باعث حرکت دندان ها به فضای بی دندان و انسداد مسیر رویش دندان های دائمی زیرین خود و برخی عوارض دیگر شود، و یا نیفتادن به موقع دندان شیری و رویش دندان دائمی زیر آن در مسیری دیگر از عوامل محیطی نامرتب شدن دندان ها می تواند باشد.

نقش پستانک در بی نظمی دندان ها
اگر کودک شما مجبور به استفاده از پستانک و شیشه شیر است یکی از راه های پیشگیری، استفاده کودک از پستانک و سر شیشه های ارتودنتیک است. گفته می شود بی نظمی دندانی در کودکانی که شیشه های شیر و یا پستانک معمولی استفاده می کنند بیشتر است.

ضررهای مکیدن پستانک برای کودک خیلی بیشتر از منافع کوتاه مدت آن است. پستانک حتی ممکن است در سخن گفتن کودک اختلال ایجاد کند و به نوعی باعث وابستگی و شکل گیری یک عادت مخرب شود و یا ممکن است پستانک به جاهای مختلف برخورد کند و موجب آلوده شدن آن شود و در اثر استفاده از این پستانک، کودک به اسهال مبتلا شود.

بیشتر کودکان مکیدن انگشت و پستانک و دیگر اشیاء را خودبخود در سنین ۲ تا ۴ سالگی ترک می کنند و همین باعث می شود که دندان ها و فک ها دچار آسیب نشوند، ولی بعضی از آنها این عادات را به مدت طولانی تکرار می کنند که ممکن است باعث بی نظمی در قوس های دندانی شده و دندان های جلو بیرون بزنند.

بطورکلی دندانپزشکان اطفال برای پستانک معمولی اثرات مخرب زیادی قائل نمی باشند و همینطور اثرات مثبت بلندمدتی نیز برای پستانک ارتودنتیک قائل نیستند.

زمان مناسب برای ارتودنسی
زمان شروع ارتودنسی بستگی به نوع ناهنجاری دارد و اگر مربوط به رشد استخوان فک باشد (مثل جلو یا عقب بودن فک بالا و پایین نسبت به هم) که اصطلاحاً ناهنجاری اسکلتال گویند، بهترین سن شروع ارتودنسی ۶ تا ۱۰ سالگی است و اگر ناهنجاری فقط مربوط به دندان ها باشد و تنها مشکل بهم ریزی دندان ها وجود داشته باشد (اصطلاحاً ناهنجاری دندانی) می توان درمان را پس از رویش کامل دندان های دائمی در محدوده سنی ۱۱ تا ۱۲ سالگی نیز انجام داد.

نکته حائز اهمیت در ارتودنسی، تشخیص به موقع است لذا ویزیت مرتب کودک توسط متخصص ارتودنسی بخصوص در سن ۶ تا ۱۰ سالگی باعث می شود ناهنجاری ها به موقع تشخیص داده شود و درمان در زمان صحیح آغاز شود. بطورکلی سن مدرسه (۷ تا ۱۲ سالگی) بهترین زمان برای تشخیص ناهنجاری های دندانی است و ۱۲ سالگی که هیچ دندان شیری در دهان وجود ندارد بهترین سن برای انجام درمان ارتودنسی است.

اگر ناهنجاری ها مربوط به استخوان فک باشد و در سن قبل از بلوغ تشخیص داده نشود بیمار ممکن است نیاز به جراحی فک پیدا کند. بنابراین تشخیص به موقع می تواند باعث جلوگیری از جراحی فک و صورت، و تامین زیبایی در سن بالاتر می شود.

با این حال برای ارتودنسی محدودیت زمانی معمولاً وجود ندارد و تا زمانی که دندان در دهان است می توان این درمان را انجام داد ولی هرچه سن کمتر باشد بهتر است. بطورکلی سن، عامل محدود کننده ای برای انجام درمان های ارتودنسی نیست. پیش شرط لازم انجام درمان ارتودنسی، زمینه های مهم تری چون سلامت لثه و دندان های موجود و همکاری بیمار برای رعایت بهداشت است.

روش های انجام ارتودنسی
ارتودنسی ممکن است به صورت متحرک و یا ثابت و یا هر دو روش برای بیمار در نظر گرفته شود. در روش متحرک از فک بالا و پایین بیمار قالب گرفته و پلاک بالا و پایین ساخته می شود و بیمار آن را در دهان خود گذاشته و می تواند هنگام غذا خوردن آن را از دهانش بیرون آورده و بعد از نخ دندان و مسواک زدن دندان هایش دوباره در دهانش بگذارد. ارتودنسی ثابت دارای وسائلی همچون براکت ها (گیره ها) می باشد که توسط موادی روی سطح دندان چسبانده می شود و سیم ها توسط کش هایی مخصوص به براکت ها متصل می شوند.

در روش ثابت از سیستم و یا روش هایی از جمله سیستم دیمون (DAMON) استفاده می شود که در این سیستم دیگر خبری از آن کش های رنگارنگی که هر بار به سیم ها و براکت ها وصل می کنند نیست، براکت ها در این سیستم به گونه ای طراحی شده اند که یک چفت و بست باز شونده دارند که به راحتی می توان سیم را با باز کردن چفت درون براکت جای داد و سپس چفت براکت را دوباره بست. در این روش از آنجایی که حرکت دندان ها و تغییرات استخوانی هماهنگ با هم رخ می دهند برای بدست آوردن فضای کافی در فک معمولاً نیاز به کشیدن دندان نیست. در استفاده از این سیستم، دیگر نیازی به استفاده از دستگاه های ارتودنسی خارج دهانی نخواهد بود و یا در روش MBT از سیم هایی به نام هانت و براکت های متفاوت با طراحی خاص برای هر دندان استفاده می شود که این سیم ها وقتی سرد شوند یا روی یخ گذاشته شوند بسیار نرم می شوند و زمانی که در دهان این سیم نرم به براکت ها متصل می شود در اثر حرارت دهان این سیم هانت سخت شده و سعی می کند به شکل اولیه خود که هلالی شکل است برگردد. لذا دندان ها را با خود کشیده و خودبخود جابجا می کند.

Invisalign نام یکی دیگر از روش ها برای ارتودنسی و مرتب کردن دندان ها است که به ارتودنسی نامرئی مشهور است. در این روش بدون استفاده از سیم، دندان ها مرتب می شوند. به این شکل که برای هر فرد یکسری پلاک (قاشقک) مخصوص پلاستیکی ساخته می شود که هر کدام پله پله موقعیت دندان ها را اصلاح و به موقعیت صحیح هدایت می کند و در نهایت دندان ها مرتب می شوند و هنگامی که این پلاک های شفاف را روی دندان هایتان می گذارید، اصلاً قابل مشاهده و تشخیص نخواهند بود.

روش های ارتودنسی

روش های ارتودنسی

با Invisalign هیچکس متوجه نمی شود که شما دندان هایتان را ارتودنسی کرده اید. این پلاک ها هر دو هفته باید عوض شده و یک پلاک با سایز بزرگتر ساخته و در دهان بیمار قرار گیرد. این روش برای افرادی که به دوره میانسالی پا گذاشته اند و فکر می کنند ارتودنسی دیگر برای آنها دیر شده است، بسیار ارزنده می باشد. چرا که دیگر کسی متوجه آن نمی شود.

این پلاک های شفاف را می توانید هنگام غذا خوردن از دهان تان خارج کنید و با خیال آسوده و بدون نگرانی از کنده شدن سیم ها، هر غذایی را نوش جان نمایید و سپس دندان هایتان را شسته و پلاک های شفاف را دوباره روی دندان هایتان بگذارید.

معمولاً اگر ناهنجاری ها و نامرتبی دندان هایتان در حد خفیف باشد، می توانید از روش Invisalign استفاده کنید، و تنها مشکل آن است که فقط برای دندان هایی کاربرد دارد که با میزان ناچیزی نامرتب است ولی اگر مشکلات دندانی و اسکلتی متوسط یا شَدید باشد، لازم است در ابتدا این ناهنجاری ها را با استفاده از روش های معمولی ارتودنسی اصلاح و در مراحل پایانی درمان از این روش استفاده شود.

طول دوره درمان
روشی که بتواند مشکل را سریع از بین ببرد وجود ندارد و حرکت دادن سریع دندان ها با نیروی خیلی زیاد چه بسا می تواند باعث التهاب لثه، تخریب ریشه دندان، تخریب استخوان آرواره، لقی بیش از حد دندان ها و حتی از دست دادن دندان ها شود. سرعت حرکت دندان ها به تراکم (سختی) استخوان بیمار، سن و جنس بیمار، نوع و شیوه درمانی بستگی دارد؛ مثلاً ممکن است در یک نفر طول دوره درمان یکسال و در فرد دیگری که همان مشکل را دارد، به ۱.۵ تا ۲ سال افزایش یابد.

بطورکلی سرعت مناسب برای حرکت دندان ها از یک ناحیه به ناحیه دیگر در دهان، حداکثر یک میلیمتر در هر ماه است که بستگی به عوامل بسیاری مانند سن، جنس بیمار و… دارد، مثلاً طول مدت درمان در بیماران کم سن کمتر از افراد مسن است و یا در خانم ها کمتر از آقایان است.

هنگامی که ارتودنسی می کنید نکات زیر را مد نظر داشته باشید:

  1. اگر حتی چند روز از پلاک متحرک خود استفاده نکنید دندان ها به حالت اولیه خود بر می گردند و مانند روز اول باید از ابتدا کار درمان را شروع کنید.
  2. به هیچ عنوان به پیچ ها و فنرهای ارتودنسی متحرک بدون هماهنگی دندانپزشک دست نزنید.
  3. در مواقعی که از پلاک استفاده نمی شود، آن را در یک ظرف در بسته نگهداری کنید و جهت جلوگیری از شکسته شدن، از گذاشتن آنها در گوشه و کنار و جیب لباس اجتناب نمایید.
  4. در ارتودنسی ثابت باید حداقل ۱۵ دقیقه و سه بار در روز مسواک زد و بطور خلاصه باید به آرامی و با حوصله دندان ها را تمیز نمود، چون براکت ها و سیم ها مانع تمیز شدن دندان ها بطور کامل شده و عامل پوسیدگی زود هنگام و التهاب لثه خواهند شد. زمانی که در خانه نیستید حتماً مسواک ارتودنسی خود را به همراه داشته باشید.
  5. برای جلوگیری از کنده شدن براکت ها باید از جویدن آدامس و غذاهای سخت مانند ته دیگ، نان خشک، برگه میوه جات و خوردن شکلات های چسبنده مانند گز، سوهان و نظیر آن خودداری و به جای گاز زدن میوه ها آن را به تکه های کوچک تقسیم و از چنگال استفاده کرد. (در روزهای اول ممکن است دندانپزشک شما توصیه به جویدن آدامس کند که به منظور خونرسانی بیشتر به ریشه دندان و کاهش درد است.)
  6. هرگاه براکت ها از جایشان کنده شد و یا سیم ها از کش نگهدارنده خود بیرون آمد، باید به مطب مراجعه شود و مشکل رفع شود.
  7. اغلب بیماران در روزهای اول درمان و یا در طول درمان ارتودنسی، در ناحیه دندان ها مقداری درد دارند که این دردها معمولاً زود از بین می روند و بیمار به نیروهای وارده توسط دستگاه های ارتودنسی عادت می کند، بطوریکه تا پایان درمان احساس درد نخواهد داشت. بطورکلی ممکن است بیماران در روزهای اول این درد را هنگام جویدن غذا احساس کنند که بعد از چند روز کم شده و از بین می رود. نکته مهم این است که در این مرحله بیمار نباید از عمل جویدن خودداری کند، چون خود عمل جویدن باعث خونرسانی بیشتر به ریشه های دندان و کاهش درد می شود، بطور طبیعی درد ۲ تا ۴ روز ادامه می یابد. این درد طبیعی ناشی از اعمال نیرو به دندان ها می باشد و می توان در این مدت آدامس بجوید و یا از مُسَکن های ضد درد استفاده نمایید.
  8. اصولاً لقی دندان ها در حین درمان ارتودنسی، امری طبیعی و عادی است، چون در ارتودنسی، دندان باید میزانی از لقی را بدست آورد تا بعد بتواند حرکت کند، البته این لقی بسیار کم و توسط بیمار قابل احساس است. لقی دندان در حد طبیعی، بطور قطع بعد از در آوردن دستگاه های ارتودنسی از بین می رود و بیمار نباید از این موضوع ناراحت باشد. اگر لقی دندان ها حداکثر دو هفته تا یک ماه بعد از ارتودنسی باقی بماند، امری غیر طبیعی است و بیمار برای ارزیابی بیشتر باید به دندانپزشک خود مراجعه کند.

گفته می شود شیر خوردن کودک در شکل قوس فکی و مرتب بودن دندان ها موثر است. کودکانی که از سینه مادر شیر می خورند فکی یو (U) شکل و دندان های مرتب دارند اما کودکانی که به کمک شیشه شیر تغذیه می شوند فکی وی (V) شکل پیدا کرده و به علت کم شدن قوس فکی، دندان های نامرتب و روی هم سوار شده دارند.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «با ارتودنسی آشنا شوید»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب آنچه باید از سلامت دهان و دندان بدانید، نوشته ی دکتر علی اکبر فروتنی از انتشارات شایان نمودار، منتشر شده در بهار ۱۳۹۱ با شابک ۲-۰۸۳-۲۳۷-۹۶۴-۹۷۸ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

آکادمی تری مارکتز

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*