گام به گام تا توسعه فردی
برنامه توسعه فردی رهنمودی برای زندگی است. اهداف شما، نحوه نائل شدن به آنها، مهارتهای مورد نیاز برای تبدیل شدن به یک رهبر و عادتهایی که قصد رشد آنها را دارید، همگی در گستره این برنامه گنجانده میشوند. یک برنامه توسعه فردی موفق تمامی جنبههای زندگی، از شغل گرفته تا تحصیلات، روابط و خودسازی را در بر میگیرد.
اگر آینده خود را به شکلی فعالانه مورد ارزیابی و پیگیری قرار دهید، کنترل بهتری بر زندگی خود خواهید داشت و در تصمیمگیریهای روزانه به شکل حسابشدهتری عمل خواهید کرد.
در این صورت حتی اگر شکست هم بخورید، باز هم به پا خواهید خاست. به برنامه توسعه فردی برخواهید گشت، به خودتان یادآوری خواهید کرد که در مسیر رسیدن به چه مقصدی قرار دارید و چه روشی را برای رسیدن به آن مقصد در پیش گرفتهاید.
مجهز بودن به یک برنامه توسعه فردی، به تفکر شما شکل و ساختار میدهد. در واقع لیستبندی گامهای مورد نیاز، پلی است که اهداف شما را به سیستمی کارآمد متصل میسازد.
در یک کلام میتوان گفت: داشتن برنامه توسعه فردی، کلید دروازهای است که به سمت یک زندگی پُر معنا باز میشود.
توسعه فردی چیست؟
اگر بخواهیم تاریخچه توسعه فردی را ریشهیابی کنیم، باید به چند هزار سال قبل و دوران ارسطو برگردیم. ارسطو در اخلاق نیکوماخوسی خود اشاره میکند که توسعه فردی در مقوله خرد و شعور جای میگیرد و عمل کردن به آن منجر به خوشبختی میشود.
قرنها بعد، یک روانشناس آمریکایی به نام Maslow سلسله مراتبی از نیازها را مطرح کرد و خودشکوفایی را در راس این سلسله مراتب قرار داد. وی در توصیف خودشکوفایی چنین عنوان کرده است:
تغییر هرچه بیشتر به سمت شخصیتی که فرد باید به آن تبدیل شود و تبدیل شدن به هر آنچه فرد قابلیت تبدیل شدن به آن را دارد.
به عبارت دیگر، احساس نیاز برای تبدیل شدن به بهترین ورژن خودمان، بخشی از مسیری است که برای خودشکوفایی و دستیابی به پتانسیلهای کامل خودمان باید سپری کنیم.
توسعه فردی فرآیند پیوستهای است که هیچگاه به پایان نمیرسد. این فرآیند در مراحل اولیه زندگی توسط والدین، معلمها و مربیها شکل داده میشود. با وارد شدن به مرحله بزرگسالی، خودآگاهی ما افزایش پیدا میکند و به شکل فعالانهتری میتوانیم با برداشتن گامهای صحیح، قدم در راه توسعه خود بگذاریم.
برای کسب اطلاعات بیشتر در این حوزه به مقاله خود مدیریتی: مهارتی کلیدی برای کسب پیروزی در کار و زندگی مراجعه فرمایید.
حوزههای مختلف توسعه فردی
اگر یک قدم به عقب برداریم و نگاهی به افراد داشته باشیم، درمییابیم که خصایص اصلی هر انسان، از چهار حوزه اساسی تشکیل شده است. این چهار حوزه همانهایی هستند که برنامه توسعه فردی بر پایه آنها تعریف شده است.
- زندگی روانی زیرمجموعه حوزه فکری قرار میگیرد. نمونههایی از مهارتهای لازم برای رشد آن عبارتند از: تسریع یادگیری، یادگیری تفکر انتقادی، بالا بردن سرعت مطالعه و ارتقای حافظه.
- پول و امور مالی زیرمجموعه حوزه حرفهای دستهبندی میشود. نمونههایی از مهارتهای لازم برای رشد آن عبارتند از: افزایش قابلیتهای کسب و کاری، بازاریابی، ارتقای بهرهوری، پیشرفت در قابلیت سازماندهی و بهینهسازی.
- زندگی عاطفی در زیرمجموعه حوزه اجتماعی طبقهبندی میگردد. نمونههایی از مهارتهای لازم برای رشد آن عبارتند از: مطالعه کتاب، مشاهده فیلمهای سینمایی، قرار گذاشتن با دوستان و رفتن به تعطیلات.
- سلامتی نیز در حوزه فیزیکی قرار داده میشود. نمونههایی از مهارتهای لازم برای رشد آن عبارتند از: رژیم گرفتن، اصلاح تغذیه، ورزش، حفظ بهداشت و تمرینهای استقامتی هوازی.
اهداف توسعه فردی
اکنون همگی متوجه شدیم که توسعه فردی به چه معناست و چه حوزههایی را باید در برنامه توسعه فردی خود جای دهیم. پس زمان آن رسیده که گام بعدی را برداریم و آن عبارت است از: تعیین اهداف مورد نظر در برنامه توسعه فردی.
میتوانیم انسان را به یک گوشی هوشمند تشبیه کنیم که از دو قسمت سختافزار و نرمافزار تشکیل شده است. با این تفسیر، بدن ما همان بخش سختافزاری خواهد بود و برای انجام عملیات، یک سیستم عامل نرمافزاری وجود خواهد داشت که از وظایف پایهای همچون برنامهریزی تنفس و خواب پشتیبانی میکند.
هر چند وقت یکبار سیستم عامل جدیدی بیرون میآید و در نتیجه آن، گوشی هوشمند بدن شما سریعتر میشود. از ویژگیهای جدیدتری پشتیبانی میکند و قابلیتهای جدیدتری به آن افزوده میگردد. توسعه فردی دقیقاً از همین منطق پیروی مینماید.
اهداف توسعه فردی آپدیتهایی هستند که روی سیستم عامل ما اعمال میشوند.
ما این قابلیت را داریم که با مطالعه کتاب یا یادگیریهای مختلف، خودمان را به فرد هوشمندتری تبدیل کنیم.
گاهی اوقات نیز با بهروزرسانیهای جدید، تسکها در ساختار مغز خودکارسازی میشوند و ظرفیتی که پیشتر برای پردازش امور نیاز داشتیم، کاهش پیدا میکند. این ظرفیتی که از آن صحبت میکنیم، همان میزان انرژی یا توجهی است که برای انجام امور باید صرف کنیم.
هر زمان که اپل تصمیم میگیرد آیدیت جدیدی را برای iOS ارائه کند، یک طوفان فکری راه میاندازد و روی تمامی ویژگیهای جدید که قرار است در نسخه جدید عرضه شوند، تصمیمگیری میکند. این ویژگیهای جدید همان اهداف توسعه فردی ما هستند.
در مرحله بعدی، تمامی ویژگیهای جدید نهایی میشوند، وظایف تیمها مشخص میشود و ضربالاجلها و محدودیتها تعیین میگردند. این همان برنامهریزی برای توسعه فردی است. پس اولین گام در برنامهریزی برای توسعه فردی، تعیین هدف است.
برای کسب اطلاعات بیشتر در این حوزه به مقاله چگونه هدفگذاری کنیم و در مسیر رسیدن به آرمانهای خود قدم برداریم؟ مراجعه فرمایید.
گامهای لازم برای تعیین هدف به شرح زیرند:
1) از خودتان بپرسید: چرا؟
به احتمال زیاد اهداف زیادی در ذهن خود دارید، شاید دوست دارید ترفیع بگیرید، برای تعطیلات پسانداز کنید یا در شغلتان ترفیع بگیرید. یک جمله معروف وجود دارد که میگوید: مهم نیست چکار میکنید، مهم آن است که چرا این کار را انجام میدهید. پس اول از همه، باید به سوال چرایی رسیدن به این اهداف پاسخ مناسبی پیدا کنید. اگر دوست دارید رژیم بگیرید، اول به این پرسش پاسخ دهید که به چه دلیل میخواهید این کار را انجام دهید؟ آیا قصد دارید وزن کم کنید، آیا دوست دارید احساس بهتری نسبت به خودتان پیدا کنید؟ آیا میخواهید چابکتر شوید و انرژی بیشتری برای شغل خود صرف کنید؟
طلاییترین نکته، یافتن چرایی هدف است. اگر پاسخ این پرسش را پیدا کنید، به آن پایند خواهید ماند و مابقی کار ساده خواهد بود.
2) از خودتان بپرسید: چه اقدامی باید انجام داد؟
با استفاده از روش SMART، هدف خود را به شکل تفکیک شده و واقعگرایانه تبیین نمایید. آن را روی یک کاغذ بنویسید تا برای مراحل بعدی برنامه توسعه فردی آماده شوید. برای مثال در مورد کاهش وزن میتوانید هدف خود را کاهش 5 کیلوگرم در طول سه ماه آینده تعریف کنید.
3) از خودتان بپرسید: چگونه؟
یک ضربالمثل وجود دارد که میگوید: برای انجام هر کاری هزار راه وجود دارد. به همین مثال کاهش وزن برمیگردیم. انجام تمرینات بدنی، پیروی از یک رژیم غذایی سالم و روزهگرفتن دورهای هر کدام ابزاری هستند که مسیر رسیدن به این هدف را تسهیل میکنند. ولی همه چیز به آن بستگی دارد که شما کدام را انتخاب میکنید؟ پیشنهاد میکنیم برای انتخاب روش رسیدن به هدف، از قانون 80/20 پیروی کنید و آن فعالیتی را شناسایی کنید که بیشترین بازدهی را برای شما به ارمغان میآورد.
4) قدرت عدد یک را دست کم نگیرید.
به این مرحله که میرسید، تمامی اهداف خود را یادداشت کردهاید و این عالی است. زمان آن رسیده که فاکتورهای اضافی را کنار بگذارید و در هر کدام از حوزههای چهارگانه، تنها روی یک هدف متمرکز شوید و مسیر نیل به این هدف را از گامهای کوچک شروع کنید. مهمترین هدف خود را گزینش نمایید و تمام هم و غم خود را روی آن بگذارید. مبادا وسوسه شوید و چند هدف را با هم انتخاب کنید. در این صورت به هیچ یک از اهداف نخواهید رسید و دستاوردی جز دلسردی نصیبتان نخواهد شد.
دلیل آنکه مردم شکست میخورند، این است که کار خود را با گامهای کوچک آغاز نمیکنند. آنها عجله دارند و دوست دارند قبل از یادگیری راه رفتن، دویدن را تجربه کنند.
5) برای خود چالش بسازید.
در مرحله دوم اعلام کردیم که باید اهداف واقعبینانه برای خود تعریف کنید. در این مرحله میگوییم در کنار حفظ فاکتور واقعگرا بودن، باید معیارهای خود را سفت و سخت تنظیم کنید و هر روز، چند قدم بیشتر از دیروز در مسیر رسیدن به اهداف به سمت جلو حرکت کنید.
به قول آلبرت انیشتین:
هیچکس نباید به دنبال اهدافی برود که به راحتی قابل دسترسی هستند. بلکه باید غریزه تلاش در مسیر دستیابی به اهدافی را در خود تقویت کند که خیلی سخت و با تلاش فراوان بدست میآیند.
و اما رسیدیم به بخش نهایی ماجرا؛ چگونه یک برنامه توسعه فردی بنویسیم؟
آنتوان دو سنت اگزوپری میگوید:
هدف بدون برنامه، آرزویی بیش نخواهد بود.
در مراحل تعیین هدف، اعلام کردیم که حتماً باید از قلم و کاغذ استفاده کنید. ولی در این مرحله شما از هر مدیومی که دوست داشته باشید میتوان بهره بگیرید. برای مثال، یکی از فرمتهای مناسب برای این امر، گوگل شیت است.
برای نوشتن برنامه توسعه فردی زمان مشخصی را اختصاص دهید.
یک زمان مشخص از هفته را برای کار کردن روی اهداف توسعه فردی خود اختصاص دهید. چگونگی دستیابی به اهداف را که در گامهای پییشین تعیین کرده بودید، وارد تقویم کنید و برای آنها هشدار تنظیم کنید. به عنوان نمونه، اگر هدف توسعه فردی شما این است که با 20 دقیقه پیادهروی در طول روز، وزن خود را کاهش دهید، میتوانید در تقویم تلفن همراه یک هشدار یادآوری تنظیم کنید تا به شکلی پیوسته و بدون غفلت، 20 دقیقه قبل از زمان صرف نهار، نسبت به انجام این کار مبادرت ورزید.
پیشرفت خود را ارزیابی کنید.
حتماً باید نوعی از ساز و کار سنجشی را به کار بگیرید تا میزان پیشروی خود به سمت هدف را تحت ارزشیابی قرار دهید.
پیشنهاد میکنیم مقدار پیشرفت خود را به شکل روزانه و هفتگی روی نمودار بیاورید. در مورد بحث کاهش وزن، میتوانید روز مشخصی از هفته را به عنوان مبنا قرار دهید و در موعد مقرر، وزن خود را اندازه گرفته و وارد اسپردشیت کنید. این فعالیت به شما کمک میکند تا درصد پیشرفت خود را در هفتههای متوالی محاسبه کرده و با ایجاد یک زنجیره، با ثبات قدم بیشتری به پرورش مهارت و استعداد خود بپردازید.
