خانه / آموزش / سلامتی / درمان اعتیاد / متادون درمانی
فروشگاه شارژ، محصولات مجازی و خدمات بر خط های یو

متادون درمانی

قبل از آنکه به تشریح متادون بپردازیم، بطور خلاصه متادون درمانی یک درمان سرپایی محسوب می شود. به عبارتی بیماران مصرف کننده ی تریاک و مشتقات آن مانند شیره، سوخته، هروئین و موادی مانند کراک با مراجعه به کلینیک های ترک اعتیاد با متادون، توسط این دارو می توانند تحت درمان قرار بگیرند.

اما متادون چیست؟ چگونه باید از آن استفاده کرد و در نهایت آن را کاهش داد و کنار گذاشت؟ شما می توانید در ادامه پاسخ این گونه سوال های خود در مورد متادون را مطالعه نمایید.

اولین نکته این است که متادون برای ترک شیشه به هیچ وجه نمی تواند موثر باشد. اما اگر شخص مصرف کننده، در کنار شیشه مصرف تریاک هم داشته باشد با متادون درمانی می توان مصرف مورفین وی را کنترل و با قرار دادن وی در دوره های ماتریکس مصرف شیشه ی وی را نیز کنترل و درمان کرد.

متادون درمانی، درمان تعادلی یا فیزیولوژیکی و ترک تدریجی است. در این نوع درمان، بیمار می تواند مانند سایر مردم به تعادل روزمره و قرار گرفتن در مسیر متعارف جامعه از جمله اشتغال، ازدواج، تحصیل و… بپردازد. اما موفقیت در متادون درمانی تنها با تجویز متادون نیست. آنچه در کلینیک های درمان اعتیاد با متادون صورت می پذیرد علاوه بر تجویز داروی متادون، مشاوره، انجام تست، پیگیری مستمر بیمار توسط مددکار، حضور پرستار و بهیار و مهم تر از همه حضور پزشک است. کنار هم قرار گرفتن این عوامل با در نظر گرفتن انگیزه ی بیمار و همراهی خانواده ی وی باعث موفقیت درمان می شود.

متادون یک ماده شبه مورفینی است که اعتیاد دارد و ندارد! اینکه کجا می تواند اعتیاد داشته باشد و در چه زمانی می تواند اعتیاد نداشته باشد نیاز به توضیح و اشاره به مزایا و معایب آن دارد:

۱) اولین اثری که متادون بر جسم شخص مصرف کننده می گذارد فریب گیرنده های مورفینی است. متادون چگونه این کار را می کند؟ وقتی فرد مصرف کننده، متادون را به شکل شربت می نوشد یا به اندازه های قرص می خورد، گیرنده های مورفینی به گمان اینکه ماده ی وارد شده به بدن مورفین است آن را دریافت می کنند. این پذیرش باعث می شود تا گیرنده های مورفینی خواهان مورفین به معنای تریاک، هروئین و کراک نباشد. ذکر این نکته الزامی است که جذب یک ماده ی شبه مورفینی توسط گیرنده های مورفینی بدون عوارض است، در حالی که جذب مورفین ناشی از موادی مانند تریاک باعث انتشار عوارض ناصحیح آن می شود. بنابراین با جذب این ماده ی شبه مورفینی بدون عوارض، گیرنده ها فرصت بازتوانی و اصلاح خود را دارند و در صورت بازتوانی فرد مصرف کننده را در حالت تعادل قرار می دهند.

نکته: تفاوت متادون با بوپره نورفین چیست؟
تفاوت این دو ماده در چسبندگی آن توسط گیرنده های مورفینی است. بطوریکه متادون از غلظت بیشتری نسبت به بوپره نورفین برخوردار است. بنابراین چسبندگی آن روی گیرنده های مورفینی بیشتر می باشد. نکته ی دیگر اینکه بوپره نورفین برای تخریب های بسیار بالا با هروئین و کراک کمتر پاسخ می دهد که در این صورت تجویز متادون صورت می پذیرد.

بوپره نورفین از لطافت و ظرافت بیشتری نسبت به متادون برخوردار است و در درمان مصرف موادی مانند تریاک، سوخته و شیره استفاده می شود. هر چند هر دو ماده متادون و بوپره نورفین برای درمان اعتیاد و پاک کردن شخص مصرف کننده استفاده می شوند، اما بوپره نورفین نسبت به درمان با متادون از شهرت کمتری برخوردار است. برخی پزشکان برای قطع متادون، مصرف بیمار را به بوپره نورفین تغییر می دهند تا بیمار از راحتی بیشتری برای قطع دارو برخوردار باشد که این خود نیز به کارشناس احتیاج دارد.

۲) وقتی متادون روی گیرنده های مورفینی می نشیند و با فریب این گیرنده ها پاکسازی آنان را ایجاد می کند به چهار قسمت خلاصه می شود.

الف) شناسایی گیرنده های مورفینی
وقتی متادون مصرف می شود به کجا می رود؟ مصرف متادون و تجویز آن به بیمار در صورتی که شربت و یا قرص باشد مستقیماً به روی گیرنده های مورفینی می نشیند. متادون گیرنده های مورفینی را شناسایی می کند و با هدفگذاری روی آنان درصدد پاکسازی آنان بر می آید. با شناسایی گیرنده های ضربه خورده از اعتیاد، متادون شروع به کار می کند که مرحله ی دوم آن ترمیم است.

ب) ترمیم گیرنده های مورفینی
پس از شناسایی گیرنده های مورفینی، متادون این گیرنده ها را ترمیم می کند. ترمیم باعث می شود تا گیرنده ها بازتاب سلامتی را داشته باشند. متادون در نقش شناسایی کننده و ترمیم کننده وارد عمل می شود. هر شخص بر اساس استعداد درمانی و کنترل بر اوضاع و احوال بیرونی و درونی، مدتی را برای ترمیم باید در نظر بگیرد. فیزیولوژیک یک بیمار با بیمار دیگر متفاوت است، بنابراین تخریب اعتیاد در هر یک از بیماران هم متفاوت می باشد. در نتیجه ترمیم گیرنده های مورفینی هم در هر یک از بیماران تفاوت دارد.

متادون تمامی گیرنده های مورفینی را در هر بیمار شناسایی و ترمیم می کند اما مدت ترمیم در هر بیمار نسبت به بیمار دیگر فرق می کند. ضمناً ترمیم گیرنده های مورفینی در صورت عدم مصرف مواد توسط بیمار امکانپذیر خواهد بود. بیمارانی وجود دارند که در کنار مصرف متادون، مصرف مواد اعتیادآور نیز دارند! این تداخل باعث می شود تا متادون در ترمیم گیرنده های مورفینی دچار اِشکال شود. به عبارتی مصرف مواد باعث کُند شدن شناسایی و ترمیم گیرنده های مورفینی می شود و تربیت گیرنده های مورفینی را به تاخیر می اندازد.

ج) شستشوی گیرنده های مورفینی
کار متادون پس از شناسایی و ترمیم گیرنده های مورفینی، شستشوی گیرنده ها است. این عمل به صورت تدریجی صورت می پذیرد و مقدار دوزاژ تعیین شده ی متادون توسط پزشک (در صورتی که بیمار آن را بطور اختیاری کاهش و یا افزایش ندهد!) کار شناسایی، ترمیم و شستشوی گیرنده های مورفینی را انجام خواهد داد.

از آنجا که گیرنده های مورفینی نسبت به طول مدت دوران اعتیاد دچار کارکرد نامتعادل می شوند و تداخل ورود مورفین از بیرون با ترشح تریاک های درون زا توسط مغز باعث انحراف در گیرنده های مورفینی است می توان با متادون تعادل مناسبی را ایجاد کرد و این تعادل باعث تعادل در دیگر امور متعارف خواهد شد. وقتی متادون دست به شستشوی گیرنده های مورفینی می زند و از ورود مقادیر متفاوت مورفین به بدن جلوگیری می کند، رشد مجدد گیرنده های مورفینی به صورت متعادل و مستقیم را ایجاد می کند. در نتیجه اگر قرار بر این است که متادون کار شناسایی، ترمیم و شستشوی گیرنده های مورفینی را انجام دهد، قطع مصرف هر گونه مواد اعتیادآور از ارکان مهم ایجاد این فرآیند است. در غیر این صورت تداخل در اَعمال متادونی ایجاد می شود و نمی توان شاهد تربیت متادونی گیرنده های مورفینی شد.

د) رسوب
اگر افرادی هستند که می گویند متادون اعتیادآور است به مرحله رسوب رسیده اند. اینکه چگونه متادون تبدیل به یک داروی اعتیادآور می شود، با توضیح مرحله ی رسوب مشخص می گردد. این مرحله که گاهی اوقات نادیده گرفته می شود، سه مرحله ی قبلی (شناسایی، ترمیم و شستشو) را تحت تاثیر قرار می دهد. بطوریکه چهارمین مرحله که رسوب باشد باعث نگرش منفی در حوزه ی متادون درمانی شده است.

بیایید به این سوال پاسخ دهیم که رسوب یعنی چه و چگونه اتفاق می افتد؟ وقتی بیماری به کلینیک ترک مواد اعتیادآور با متادون یا بوپره نورفین مراجعه می کند، بر اساس شرح حال گرفته شده از وی دوزاژ دارویی وی تعیین و به اجرا گذاشته می شود. بررسی فیزیولوژیکی وی، استرس های محیطی، شغل، روابط زناشویی، سابقه ی بیماری و… ضمن مشاوره های روانشناسی در تعیین دوزاژ دارویی بسیار موثر است. به عنوان مثال وقتی بیماری طبق دستور پزشک ۱۲cc متادون را برای درمان شروع می کند و بدون اطلاع پرسنل درمانی دست به کاهش دارو می زند مشکلاتی را پیش می آورد و در صورت افزایش آن رسوب اتفاق می افتد.

زمانی که طبق نظر پزشک برای شناسایی، ترمیم و شستشوی گیرنده های مورفینی بیمار، ۸cc متادون کافی باشد اما بیمار سر خود ۱۲cc متادون می نوشد، در اینجا ۴cc متادون رسوب گذاری می شود. این ۴cc اگر بطور روزانه تجمیع شود در هفته ۲۸cc و در ماه ۱۲۰cc متادون اضافی می شود. این اجتماع متادونی باعث می شود تا مرحله ی چهارم در متادون درمانی که رسوب گذاری است اتفاق بیفتد. این مسئله آنقدر ادامه پیدا می کند که شخص نمی تواند با کمتر از آنچه به صورت تجمیع اتفاق می افتد سر کند. می توانیم بگوییم در اینجا متادون می تواند اعتیادآور باشد.

از کجا بدانیم که داروی خود را باید کاهش یا افزایش دهیم؟
نشانه های کاهش و افزایش دارو در بیماران در حال ترک با متادون مشترک می باشد. بطوریکه افرادی که داروی کمتری مصرف می کنند دچار تعریق می شوند و افرادی که بیش از اندازه متادون مصرف می کنند نیز دچار تعریق می شوند. اینکه از کجا بدانیم داروی بیمار کم یا زیاد است به عهده ی پزشک و روانشناس است.

به این نشانه ها توجه کنید:

  • تعریق
  • دردهای استخوانی
  • آب ریزش بینی
  • یبوست و سفتی شکم
  • پَرش دست و پا و تشنج
  • ایجاد درد در زانوها و پاها
  • گیجی، گنگی، سستی و بی حالی
  • بدخوابی یا پُرخوابی
  • کسالت و چرت زدن های مکرر
  • بی قراری و تنش در برنامه ریزی

این نشانه ها در هر دو وجه کاهش و افزایش دارو دیده می شود. اما از کجا بدانیم که درمان به کاهش دارو یا افزایش آن نیاز دارد؟

شروع درمان بیماری که سال ها مصرف مواد اعتیادآور دارد، با دوزاژ تقریبی است. این دوزاژ دارویی قطعی و حتمی نیست. مسلماً اگر بیمار نشانه های گفته شده را مطرح کرد به علت اینکه در شروع درمان قرار دارد با کاهش دارو مواجه بوده است که در صورت افزایش دارو می توانیم این نشانه ها را برطرف کنیم. پس از مدتی که قالب درمان شکل گرفت و بیمار با مقدار داروی تعیین شده، در فرآیند درمان قرار گرفت، اگر مجدداً این نشانه ها ظهور کرد با افزایش دارو مواجه بوده ایم و باید مقدار داروی بیمار را کاهش دهیم. مسلماً کسی که بیش از شش ماه در مسیر درمان با تمام شرایط متعادل آن قرار داشته باشد و نشانه های ذکر شده را از خود بروز دهد داروی اضافه مصرف می کند و باید مقدار آن را کاهش داد.

این افزایش و کاهش دارو بر اساس تشخیص پزشک اقدام می شود نه بر اساس تشخیص بیمار؛ البته بیمار نقش مهمی در گزارش این نشانه ها به پزشک و روانشناس دارد.

متادون درمانی به همین توضیحات خلاصه نمی شود و می توان در مورد آن مطالب بسیار بیشتری بیان کرد اما بدانید که ترک اعتیاد با متادون نیاز به زمان دارد و کاهش آن باید به صورت کاملاً تدریجی و با برنامه ریزی انجام شود. سلامتی شما آرزوی ما است.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «متادون درمانی»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب پس از غروب، نوشته ی ابراهیم نوریان از انتشارات نظری، منتشر شده در مهر ۱۳۹۳ با شابک ۴-۰۹۲-۲۸۹-۶۰۰-۹۷۸ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page
پذیرش آگهی

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*