تنها 20 دقیقه حضور در طبیعت سطح هورمون استرس را کاهش میدهد
تقریباً نکتهای اثبات شده است که وقت گذراندن در طبیعت به میزان محسوسی هورمون کوتیزول یا هورمون استرس را در بدن افراد کاهش میدهد. اما تاکنون به روشنی مشخص نشده بود که چه مقدار زمان کافی است یا چه وقتی از شبانه روز برای این کار مناسبتر است. همچنین تاکنون روشن نشده بود که چه نوع تجربیاتی در طبیعت میتواند در این زمینه کارساز باشد. محققان در دانشگاه میشیگان دریافتند که یک پیادهروی دلپذیر در جنگل و پارک به عنوان داروی طبیعی قابل اندازهگیری سبب کاهش سطح هورمون استرس میشود.
به گزارش یو سی، فقط 20 دقیقه حضور در طبیعت سطح هورمون استرس را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد. این موضوع را تقریباً همه افراد کمابیش تجربه کردهاند اما مطالعاتی که یک تیم متخصص انجام داده، جزئیات بیشتری در این باره روشن کرده است.
طبق نتایج بدست آمده تنها اگر 20 دقیقه در روز برای قدم زدن یا نشستن در محلهایی بگذرانید که امکان ارتباط با طبیعت را به شما میدهند، برای کاهش سطح هورمون کورتیزول که هورمون استرس است، اقدامی اساسی خواهد بود. سالها است که آشکار شده رشد شهرنشینی و زندگی محدود در خانههای کوچک و آپارتمانهای بیبهره از فضاهای باز طبیعی به اجبار ضرورتهای اقتصادی آثار منفی گستردهای بر سلامت جسمی و روانی انسان داشته است.
اما این اولین بار است که بطور مشخص دُز موثری از تجربه طبیعت شهری را برای درمان افراد مبتلا به استرس تعیین کرده است. به نحوی که پزشکان و متخصصان بهداشت روان میتوانند با استفاده از این کشفیات برای تجویز و تغییر دُز داروهای طبیعی به میزان مشخص برای بیماران استفاده کنند. زیرا با شواهد کاملاً آزمایشگاهی روشن شده است که این دستورها دارای آثار واقعی و کاملاً قابل اندازهگیری بر سلامت افراد است.
دکتر مری کرول هانتر دانشیار دانشگاه میشیگان و از پژوهشگران اصلی در این تحقیقات میگوید: «مطالعات ما نشان میدهد که برای کسب بیشترین بازده از لحاظ کاهش میزان کورتیزول که هورمون استرس است، شما باید 20 تا 30 دقیقه صرف نشستن یا راه رفتن در مکانهایی کنید که حس نزدیکی به طبیعت را به شما میدهد.»
درمان طبیعی و کم هزینه
در این بررسیها مشخص شد که قرصهای طبیعی به عنوان راه حل کم هزینهای برای کاهش آثار منفی ناشی از رشد شهرنشینی بر سلامت جسمی و روانی افرادی که مورد آزمایش قرار گرفتهاند، نقش مهمی دارد.
هانتر و همکارانش در این آزمایش سلامت در پی دستیابی به نکات بنیادینی بودند که نشان دهد در مواجهه با مشکلات روحی ناشی از زندگی شهرنشینی چه فاکتورهایی دقیقاً نقش جبران کننده یا خنثی کننده دارد. بنابراین برای کمک به شرکت کنندگان در این آزمایش تجربهای را طراحی کردند که بتواند برآوردی واقعی از یک میزان موثر و کارآمد را در این زمینه بدست آورد.
آنها از شرکت کنندگان خواستند طی یک دوره هشت هفتهای، بطور منظم و به مدت 10 دقیقه یا بیشتر و دست کم سه بار در هفته از درمانی طبیعی استفاده کنند. آنها در این مدت از طریق بررسی نمونههای بزاق، قبل و بعد از این فعالیت یا داروی طبیعی، سطح کورتیزول یعنی هورمون استرس را هر دو هفته یکبار، اندازهگیری کردند.
شرکت کنندگان در این آزمایش آزاد بودند که زمان، مدت و مکانی را انتخاب کنند که در آن بودن در طبیعت را تجربه میکردند. در واقع محل طبیعی تعریف شده در این برنامه آزمایشی، هر جایی در فضای آزاد بود که به شرکت کنندگان این احساس را میداد که با طبیعت ارتباط برقرار کردهاند. البته محدودیت و مقرراتی نیز برای به حداقل رساندن عوامل شناخته شده در تشدید استرس نیز تعیین شد که شامل اجرای برنامه حضور در طبیعت در ساعات روز، خودداری از هر گونه تمرینات ورزش هوازی، اجتناب از رسانههای اجتماعی، اینترنت و حتی هر گونه تماس تلفنی، خودداری از هر گونه مکالمه و حتی خواندن و مطالعه بود.
هانتر میگوید: «دادن حق انتخاب به شرکت کنندگان و انعطاف پذیری در اجرای آزمایش به ما امکان داد تا مدت زمان بهینه و مناسب را که معادل دُز دارویی برای این داروی طبیعی باشد، بدست آوریم. بنابراین در شرایط عادی زندگی مدرن با خصلت پیش بینی ناپذیری و غافلگیری آن، دیگر مهم نیست که چه زمانی و کجا این فعالیت را به عنوان یک دُز دارویی انجام میدهید.»
این آزمایش برای کمک به بهبود زندگی در شرایط شلوغ و بینظم کنونی، علاوه بر اینکه نتایج معنادار و کاربردی داشت، در عین حال طرح تجربی و نوآورانهای نیز از جهات دیگر در برداشت.
هانتر میگوید: «ما با جمع آوری و ثبت دادههای مختلف از تفاوتهایی که روز به روز در وضعیت استرس شرکت کنندگان ایجاد میشد، چهار تصویر کلی از تغییر سطح هورمون کورتیزول، تحت تاثیر درمان طبیعی مورد نظر تهیه کردیم. این بررسیها همچنین به ما در تشخیص و نیز تعیین میزان کاهش مستمر و طبیعی سطح کورتیزول در روزهای انجام آزمایش و مقایسه کاهش آن در هر روز، بسیار کمک کرد. به نحوی که بتوانیم به مدت زمان مناسب برای اثرگذاری این روش درمانی، به گونهای که قابل اعتماد باشد، دست یابیم.»
کورتیزول، چاقوی دولبه
غدد فوق کلیه یا آدرنال، غدد مثلثی شکل هستند که در بالای کلیه واقع شدهاند. این غدد هورمونهای استرس همانند کورتیزول، آدرنالین و نورآدرنالین را تولید میکنند. بدن ما در شرایط فشار و مواجهه با مخاطرات محیطی، کورتیزول آزاد میکند. این واکنش زیستی بشر در راستای حفظ و ادامه بقا است که بطور طبیعی جهت اقدام سریع و به موقع برای دفع مخاطرات طراحی شده است.
مهمترین هورمونهای استرس در بدن ما، کورتیزول و همچنین اپینفرین و آدرنالین است. هر سه هورمون دارای اهمیت زیستی و کاربردهای حیاتی در ادامه بقای انسان هستند. هورمون کورتیزول بطور خاص، به تنظیم سطح فشارخون، فعالیت متابولیک، واکنشهای سیستم ایمنی، فشارخون، التهاب، عملکرد قلب، عملکرد رگهای خونی و فعالیت سیستم عصبی مرکزی کمک میکند. بنابراین با توجه به وسعت عملکرد آن، عامل مهمی در حفظ تعادل و سلامت بدن است. میزان هورمون کورتیزول در بدن بطور طبیعی صبحها در بالاترین سطح و شبها در پایینترین سطح است.
برای نگهداری کورتیزول در سطحی مناسب و تحت کنترل، باید شرایط برای بازگشت به وضعیت آرامش بدن پس از هر واکنش به استرس، فعال شود اما گاه سرعت زندگی و تحولات استرسزا برای افراد به قدری زیاد است که امکانی برای بازگشت به وضعیت آرامش و ترشح هورمونهای آرامبخش نیست. در نتیجه فرد به استرس مزمن گرفتار میشود. اینجا است که کورتیزول به چاقوی دولبه مبدل شده و عاملی ضد سلامت فرد میشود.
البته هورمون کورتیزول از نظر زیستی دقیقاً عکس هورمون انسولین کار میکند. یعنی برخلاف انسولین که سبب کاهش قند خون میشود، افزایش سطح کورتیزول عامل افزایش قند خون است. بنابراین سطح بالای استرس میتواند بدن را مستعد اثرات جانبی ناخواستهای کند. این عوارض طیف وسیعی از اختلالات جسمی و روانی از پرخاشگری و سوء رفتار اجتماعی، مشکلات شناختی از قبیل اشکال در یادگیری و اختلال در حافظه گرفته تا اختلالات جسمی همانند فشارخون بالا، افزایش وزن، کلسترول بالا، بیماریهای قلبی، اضطراب و افسردگی و آسیب سیستم ایمنی بدن را در بر میگیرد.
افزایش چربیهای شکمی نسبت به تراکم چربی در دیگر قسمتهای بدن، از علائم خطرناک ناشی از افزایش شَدید این هورمون در بدن است. چربیهای شکمی خود عامل بروز بیماری و مخاطرات دیگر همانند حملات قلبی، ایجاد سطح بالای کلسترول بد و سطح پایین کلسترول خوب میشود که به نوبه خود زنجیره دیگری از بیماری خطرناک را در پی دارد.
بطورکلی پیشرفت زندگی شهری، فناوری و زندگی مدرن موجب سرعت تحولات و بروز تغییرات معمولاً غافلگیر کنندهای در روش زندگی و شرایط اجتماعی شده است که گاه از حد توان طبیعی و روانی بشر خارج است. در نتیجه با وجود پیشرفتهای گسترده در علوم پزشکی، شاهد افزایش اختلالات ناشی از استرس و بیماریهای جسمی ناشی از آن همانند بیشتر بیماریهای قلبی عروقی شده است. هر چند که پیشرفت فناوری سبب تسهیل زندگی و رفع بسیاری از موانع شده و هر چند که به دلیل پیشرفت علم و تجهیزات پزشکی امکان تشخیص و درمان بیماریهای قلب و عروق کرونر افزایش یافته اما مرگ و میر ناشی از بیماریهای عروق کرونر هنوز علت اصلی مرگ و میر در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه است. در این زمینه هورمون استرس مهمترین نقش را در کنار تغذیه و کمی فعالیت بدنی دارد.
