پزشکیمجله چرا و چگونه؟

هورمون چیست؟

تبلیغات
فروشگاه شارژ، محصولات مجازی و خدمات بر خط های یو

هورمون نوعی پیام رسان شیمیایی است که توسط غده های درون ریز بدن ترشح می شود. هورمون ها موادی هستند که برخی از اعمال خاص بدن از جمله رشد، تولید مثل و متابولیسم را تنظیم می کنند.

غده های اصلی درون ریز بدن عبارتند از: هیپوفیز، تیروئید، پاراتیروئید، تیموس، پانکراس، فوق کلیوی، بیضه ها و تخمدان ها. این غده ها در مجموع حدود ۲۵ نوع هورمون را به درون خون ترشح می کنند. کاهش یا افزایش میزان هورمون ها موجب بروز اختلالات و بیماری هایی نظیر دیابت، گواتر، ژیگانتیسم و نانیسم می شود.

غدد درون ریز غده هایی هستند که مجرای معینی برای ترشح هورمون هایی که سلول های تشکیل دهنده ی آنها می سازند، ندارند. در چنین غده هایی، هورمون ها بطور مستقیم به درون خون می ریزند. در مقابل، غده هایی مثل غدد مولد عرق و بزاق نیز وجود دارند که ترشحات خود را از طریق مجرایی معین به بیرون بدن و یا درون لوله گوارش می ریزند.

غده هیپوفیز زیر مغز قرار دارد. این غده هورمون هایی ترشح می کند که مسئول تنظیم اعمال سایر غدد هستند. یکی از هورمون هایی که از غده هیپوفیز ترشح می شود، هورمون رشد است. این هورمون، رشد بدن را کنترل می کند. کاهش یا افزایش شَدید هورمون رشد باعث رشد غیر عادی می شود. کاهش شَدید میزان این هورمون در کودکی سبب کوتاه قدی مفرط یا نانیسم می شود. افزایش بیش از حد آن در کودکی، شخص را به ژیگانتیسم یا بلند قدی مفرط مبتلا می کند.

غده تیروئید هورمونی به نام تیروکسین ترشح می کند که هورمونی یددار است. کمبود این هورمون در کودکان موجب اختلال در رشد و نمو عمومی بدن و کوچک ماندن مغز می شود. تیروکسین، اکسیداسیون مواد غذایی را در بدن کنترل می کند. بنابراین کمبود آن می تواند موجب چاقی شود. کم کاری تیروئید موجب بیماری گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید) می شود. کمبود ید در رژیم غذایی نیز می تواند باعث بزرگ شدن غده تیروئید شود. بنابراین با مصرف نمک های یددار می توانیم از مبتلا شدن به بیماری گواتر جلوگیری کنیم.

غده پاراتیروئید شامل چهار غده کوچک است که در مجاورت غده تیروئید قرار دارد. هر یک از این غده ها به اندازه یک دانه برنج هستند. هورمون غدد پاراتیروئید، پاراتورمون نام دارد. پاراتورمون میزان یون کلسیم را در خون تنظیم و تثبیت می کند. کمبود این هورمون باعث کاهش میزان یون کلسیم در خون می شود. یون کلسیم نقش مهمی در بسیاری از فعالیت های سلولی بدن از جمله سلول های ماهیچه ای و عصبی دارد. پاراتورمون با تاثیری که روی کلیه ها، روده ها و استخوان ها می گذارد، مقدار کلسیم خون را افزایش می دهد.

غده تیموس در نزدیکی جناغ سینه و جلوی نای قرار دارد. اندازه این غده در کودکان، بزرگ است؛ ولی بتدریج تحلیل می رود و در زمان بلوغ به حداقل اندازه خود می رسد. تیموس در فعالیت های ایمن سازی بدن، بخصوص در دوران کودکی نقش دارد.

غده پانکراس یا لوزالمعده دو هورمون ترشح می کند که عبارتند از هورمون گلوکاگون و هورمون انسولین. نقش اصلی این دو هورمون، تنظیم میزان قند خون است. انسولین موجب کاهش قند خون و گلوکاگون باعث افزایش آن می شود. کاهش نسبی انسولین یا کم شدن میزان حساسیت سلول ها نسبت به آن موجب بیماری دیابت یا قند می شود.

غده فوق کلیوی انسان، بالای هر کلیه و چسبیده به آن است. این غدد دارای دو بخش قشری و مرکزی هستند. بخش قشری غده فوق کلیوی هورمون های آلدوسترون، کورتیزول و هورمون های جنسی ترشح می کند. هورمون آلدوسترون میزان سدیم خون را تنظیم می کند. کورتیزول موجب التیام زخم ها، افزایش قند خون و رفع التهاب بافت ها می شود و به بدن در مقابله با شرایط ناگوار بدنی و محیطی مثل بیماری، شوک های عصبی و عاطفی، عفونت های میکروبی، گرما و سرما یاری می دهد. علاوه بر این دو هورمون، بخش قشری غده فوق کلیوی هر دو نوع هورمون جنسی نر و ماده را نیز به میزان بسیار کم ترشح می کند و باعث می شود در بدن هر یک از جنس های ماده یا نر هورمون جنس دیگر نیز وجود داشته باشد. از بخش مرکزی غده فوق کلیوی هورمونی به نام آدرنالین ترشح می شود که تشدید کننده و تقویت کننده اثر اعصاب سمپاتیک است. آدرنالین به هنگام خشم، ترس، فرار و… ترشح شده، موجب فراهم آمدن نوعی حالت آماده باش در بدن می شود. این هورمون ضربان قلب را افزایش می دهد. در نتیجه فشار خون زیاد می شود و خونرسانی به عضلات افزایش می یابد.

بیضه ها مسئول ترشح هورمون جنسی نر یعنی تستوسترون هستند. تخمدان ها دو نوع هورمون جنسی ماده یعنی استروژن و پروژسترون ترشح می کنند.

امروزه دانشمندان می توانند بطور مصنوعی هورمون تولید کنند. از این هورمون ها برای درمان اختلالات هورمونی استفاده می شود. هورمون های جنسی مصنوعی به عنوان قرص های ضد بارداری بکار می روند.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «هورمون چیست؟»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری، ترجمه و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب چرا، چطور، چگونه؟، نوشته ی دکتر سونیتا گوپتا و دکتر نینا آگراوال و ترجمه پریسا همایون روز و پریچهر همایون روز از موسسه نشر و تحقیقات ذکر، منتشر شده در تیر ۱۳۹۳ با شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۷-۲۲۱-۶ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

برچسب ها
تبلیغات
فروشگاه شارژ، محصولات مجازی و خدمات بر خط های یو

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مقالات مرتبط