بهره هوشی در کودکان: کودک من چه نشانههایی از هوش و رشد عقلی را نشان میدهد؟
به رغم انبوه مطالبی که درباره افزایش بهره هوشی (IQ) کودکان نوشتهاند و به رغم مطالبی که همه روزه درباره طرز خواندن، تقویت ذهن و یا مطالبی نظیر چگونه به فرزند خود ریاضی بیاموزیم منتشر میشود، در سالهای نخست زندگی فرزندمان کار چندانی در این زمینه نمیتوانیم انجام دهیم. کودک شما حتی در صورت توانایی، نیازی به خواندن ندارد و مسلماً نیازی به فراگیری ریاضی در سالهای نخست زندگی نیست.
از اینکه بگذریم پدر و مادر کار چندان زیادی برای افزایش بهره هوشی کودکان خود سوای آنچه طبیعت به آنها اعطا کرده نمیتوانند صورت دهند. به عبارت دیگر تا جایی که ما میدانیم نمیتوانید بر سرعت رشد رفتاری کودک یا افزایش زکاوت او بیفزایید. اما میتوانید با فرزند کم سال خود حرف بزنید، با او بازی کنید، برایش داستان بخوانید و به سوالات بسیار زیاد او پاسخ دهید.
بهره هوشی و رشد عقلی، دو معیار مهم در سالهای اول زندگی کودکان
ما توصیه میکنیم که کودک هنوز به مدرسه نرفته خود را زیر فشار قرار ندهید. اما شدیداً توصیه میکنیم که تا حد امکان با او وقت صرف کنید و بر غنای محیط زندگیش بیفزائید.
وقتی پدر و مادر میخواهند از میزان هوش فرزند خود مطلع شوند، بیآنکه بدانند درباره دو موضوع حرف میزنند که عبارتند از هوش و فراست که شامل اندازه رشد عقلی و بهره هوشی او میشود. این دو ممکن است دست در دست یکدیگر حرکت نکنند.
کودکی که بطورکلی جلوتر از سنش قرار دارد (زود راه رفتن و زود حرف زدن) ممکن است در زمینه هوشی نیز بسیار قوی باشد، اما این امکان هم وجود دارد که او در این زمینه در سطح متوسطها قرار داشته باشد.
برعکس، کودکی که در زمینه شعور بسیار برتر مینماید ممکن است در سطح بالیدگی بالاتر از حد متوسط قرار داشته باشد. این امکان هم وجود دارد که در سطح متوسط یا کمتر از آن قرار داشته باشد.
به عبارت دیگر، بعضی از کودکان به لحاظ آکادمیک در سطح بالا و در زمینه رشد کمتر از حد متوسط قرار دارند. اما مطمئناً در یکی دو سال نخست زندگی ارتباط زیادی میان این دو معیار وجود دارد.
اندازه بلوغ و بالیدگی
در ادامه مطلب شما را با رفتارهای مشترک و متعارفی که در اوایل سالهای زندگی برای کودکان مشاهده میشود، آشنا میکنیم.
16 هفتگی
- تبسمهای اجتماعی خود به خود
- خنده با صدای بلند
- پیش بینی رسیدن غذا
- توانایی نشستن با حائل به مدت 10 تا 15 دقیقه
28 هفتگی
- نشستن کوتاه مدت، متمایل شدن به جلو روی دستها
- ایستادن به کمک بزرگترها، تحمل کردن بخش عمدهای از بدن، فعالانه خم و راست شدن
- گرفتن اشیایی که در مقابل او قرار میگیرد.
- انتقال اشیاء از یک دست به دست دیگر
- درآوردن صداهای مختلف (ادای حروف با صدا)
- رسانیدن پا به دهان در حالت خوابیده به پشت
40 هفتگی
- روی دستها و زانوها چهار دست و پا راه رفتن، دست گرفتن به پایههای میز و صندلی و بلند شدن
- با انگشت به اشیای کوچک فشار آوردن
- احتمال ادای کلماتی مانند ماما، پاپا و یک کلمه دیگر
12 ماهه
- میتواند در حالی که یک دستش را به جایی میگیرد راه برود.
- دو کلمه دیگر یاد میگیرد. علاوه بر ماما و پاپا
- همکاری در پوشیدن لباس
15 ماهه
- میتواند دست کم چند قدم راه برود.
- میتواند به صورت خزیده از پلهها بالا برود.
- میتواند کتابی را ورق بزند.
- میتواند چهار کلمه را پشت سرهم ادا کند.
- میتواند بشقاب غذا را از روی سینی بردارد.
- میتواند از کلماتی مانند تاتا یا معادل آن استفاده کند.
- میتواند عروسکش را به مادرش نشان دهد.
18 ماهه
- به راحتی راه میرود. بندرت زمین میافتد.
- میتواند در حالی که دستش را به نردهها گرفته از پلهها بالا برود.
- میتواند شخصاً روی یک صندلی کوچک بنشیند یا از صندلی مخصوص بزرگترها بالا برود.
- میتواند ده کلمه و ازجمله اسامی را پشت سرهم بگوید.
- به تصاویر موجود در کتاب نگاه میکند.
- تا حدودی غذایش را شخصاً میخورد اما بخشی از آن را به اطراف میریزد.
- میتواند روی زمین راه برود و عروسکی را با خودش بکشد.
24 ماهه
- به تنهایی از پلهها بالا و پایین میرود.
- صفحات کتاب را یکی یکی ورق میزند.
- به صورت سه جملهای حرف میزند.
- هنگام غذا خوردن از پیچانیدن قاشق خودداری میکند.
- احتمالاً نیاز به توالت رفتن خود را در طول روز ابراز میدارد.
- احتمالاً میتواند به مدت 2 ساعت و نیم خودش را تر نکند.
- به خود با صدا زدن اسمش اشاره میکند.
36 ماهه
- از پلهها با پای چپ و راست بالا میرود.
- سوار سه چرخه میشود و رکاب میزند.
- از کلمات جمع در صحبت استفاده میکند.
- بدون اینکه غذای خود را به اطراف بریزد غذا میخورد.
- میتواند کفشهای خود را بپوشد.
- چند آهنگ موزون را میخواند.
48 ماهه
- میتواند از روی یک مربع شکل مشابهی بکشد.
- میتواند چهار شئی را بشمارد.
- میتواند روی یک پا لی لی کند.
- میتواند صورتش را بشوید و آن را خشک کند و دندانهایش را مسواک بزند.
- میتواند عکس کسی را با سر، دست و پا بکشد.
- میتواند لباسهایش را عوض کند.
- میتواند با سایر بچهها بازی دسته جمعی کند.
- میتواند بدون عبور از خیابان از درب منزل بیرون برود.
60 ماهه
- میتواند روی پاهایش یکی در میان پرش کند.
- میتواند 10 شئی را به درستی بشمارد.
- پول خردها را از هم تمیز میدهد.
- اسامی رنگها را به زبان میآورد.
- بدون کمک دیگران لباسهایش را عوض میکند.
- میتواند اسم کوچکش را بنویسد.
- از عدد 1 تا 5 مینویسد.
وجود تفاوتهای فردی در بین کودکان
از آنجایی که تفاوتهای فردی در رشد نرمال زیاد است حتی اندک انحراف از معیارها نباید لزوماً اسباب نگرانی شود. بسیاری از کودکان نرمال دیر راه میافتند و یا دیر زبان باز میکنند. یا شبها خودشان را خیس میکنند. بسیاری از کودکان نرمال در خواندن و نوشتن کند هستند.
از آن گذشته، این حقیقت که تمام این معیارها صرفاً میانگین هستند. بدین معنا که در سال نخست زندگی حتی چند ماه انحراف از میانگین و در 4 یا 5 سالگی حتی انحرافی به اندازه یک سال میتواند در محدوده طبیعی و نرمال قرار گیرد.
اگر فرزند شما میتواند سخن شما را بفهمد و متوجه منظورتان بشود و اگر سایر رفتارهایش طبیعی است، ناتوانی در حرف زدن نباید قبل از 3 یا 4 سالگی موجب نگرانی بیش از اندازه شود. بعد از این سن اگر فرزند شما حرف نمیزند بهتر است با یک متخصص مشورت کنید.
در اندازه گیری و قضاوت درباره رفتار کودک معمولاً 4 زمینه رفتاری را در نظر میگیریم. این چهار زمینه عبارتند از:
- رفتار حرکتی (طرز استفاده کودک از جسمش)
- رفتار انطباقی (اینکه کودک چگونه مسائل خود را حل میکند)
- رفتار کلامی (اینکه کودک چگونه سخن دیگران را میفهمد و از کلمات استفاده میکند)
- رفتار شخصی – اجتماعی (اینکه کودک چگونه در زندگی روزانه خود با دیگران کنار میآید).
این حقیقت که باید به چهار زمینه رفتاری توجه شود نشان میدهد که ارگانیسم انسان به عنوان یک قاعده کلی همه این زمینهها را به یک اندازه رشد نمیدهد. اغلب بچهها در این زمینهها جلوتر یا عقبتر از سن و سال خود نیستند.
بهره هوشی فرزند من چه اندازه است؟
تقریباً همه درباره بهره هوشی مطالبی شنیدهاند. همانطور که میدانید بهره هوشی را با عدد نشان میدهند. (عدد 100 برای بهره هوشی متوسط، عدد بالاتر از 100 برای بهره هوشی بالاتر از متوسط و عدد کمتر از 100 برای بهره هوشی کمتر از متوسط.) این رقم در ظاهر قرار است که میزان بهره هوشی شخص را مشخص سازد.
معمولاً تستهای هوش با کلمات رابطه دارند. اینکه چگونه آنها را اندازه میگیرید، چگونه آنها را مقایسه میکنید و چگونه آنها را درک مینمایید.
به رغم اعتراضات متعددی که امروزه به آزمونهای بهره هوشی وارد است و از غیرمنصفانه بودن آن صحبت به عمل میآید، باید گفت که این تستها از ارزش بسیار زیادی برخوردارند. این آزمونها تا حدود زیاد تصویر روشنی از اینکه کودک در زمینههای تحصیلی تا چه اندازه موفق خواهد بود بدست میدهد. در مواردی که بهره هوشی بطورکلی کم باشد، اطلاع از آن به هنگام برنامهریزیهای درس و انتظاراتی که از او میرود کاملاً قابل استفاده است.
