دیابت و انواع دیابت
دیابت یا بیماری قند، اختلالی مربوط به سوخت و ساز (متابولیسم) بدن است. در این بیماری توانایی تولید هورمون انسولین از بین میرود یا بدن در برابر انسولین مقاوم میشود. بنابراین انسولین تولیدی نمیتواند عملکرد طبیعیاش را انجام دهد.
هورمون انسولین که از سلولهای جزایر لانگرهانس در غده لوزالمعده به درون خون ترشح میشود، کارکردهای مختلفی در بدن دارد. از جمله ورود قند را از خون به درون سلولها تسهیل میکند تا سلولها بتوانند برای تامین انرژی از آن استفاده کنند. در صورت کمبود یا اثر نکردن انسولین، قند نمیتواند وارد سلولها شود در نتیجه قند خون بالا میرود. بالا رفتن قند خون علاوه بر ایجاد علائم حاد در بلندمدت باعث آسیب رساندن تقریباً به هر عضو حیاتی بدن از جمله قلب، مغز، چشم و کلیهها میشود.
قند خون ناشتا بین 70 تا 99 میلیگرم در دسی لیتر، طبیعی (نرمال) میباشد. بین 100 تا 125 مرحله پیش دیابت، بین 110 تا 126 اختلال گلوکز ناشتا و اگر قند خون ناشتا دو یا چند بار بالاتر از 126 میلیگرم در دسی لیتر باشد، تشخیص دیابت مطرح است. شما میتوانید در ادامه با دیابت بیشتر آشنا شوید.
انسولین برای اولین بار سال 1921 در عصاره جدا شده از جزایر لانگرهانس کشف و به سرعت اثراتش در کاهش قند خون شناخته شد. پس از مدت کوتاهی انسولین گاو و خوک در درمان بیماری قند در انسان مورد استفاده قرار گرفت.
بیماری دیابت ناشی از کاهش یا کمبود تولید انسولین در بدن میباشد. زمانی که انسولین در بدن به میزان کم تولید میشود یا میزان ترشح آن در بدن اثری نمیکند قند خون افزایش مییابد. پُر ادراری، کاهش ناگهانی وزن، روند کُند بهبود و ترمیم زخم، خواب آلودگی و بیحوصلگی از عوارض اولیه این بیماری است. در صورتی که اقدامی برای کنترل قند خون صورت نگیرد باید انتظار بروز عوارض ثانویه را داشته باشیم. اگر قند خون بالا در مدت 3 سال کنترل نشود فرد با عوارضی مانند بیماریهای چشمی، کلیوی و حتی قطع عضو مواجه میشود.
انواع دیابت
دیابت نوع یک یا دیابت نوجوانان که نوعی بیماری خودایمنی محسوب میشود، در نتیجه تخریب نابجای سلولهای مولد انسولین بوسیله دستگاه ایمنی بدن رخ میدهد. علت این بیماری که معمولاً افراد را در سنین نوجوانی درگیر میکند دقیقاً مشخص نیست و علاجی هم برای آن وجود ندارد. این بیماران مجبور هستند از همان ابتدا با تزریق انسولین خارجی کمبود این هورمون را در بدن رفع کنند و قندشان را در حالت عادی نگه دارند.
دیابت نوع 2 یا دیابت بزرگسالان معمولاً در سنین میانسالی بروز میکند و زمینه ارثی در ایجاد آن دخیل است. این نوع دیابت به علت مقاومت پیدا کردن سلولهای بدن به انسولین رخ میدهد. لوزالمعده مبتلایان به این نوع دیابت، انسولین تولید میکند، اما این مقدار آنقدر کافی نیست که سطح قند خون یا گلوکز را در حد عادی حفظ کند. یک عامل مهم در ایجاد مقاومت به انسولین و بالا رفتن قند خون در این بیماران، چاقی است. نوع 2 نیز علاجی ندارد، اما کارهای مختلفی میتوان برای مدیریت روند درمان و نیز پیشگیری از آن انجام داد. برای کنترل و جلوگیری از این بیماری باید رژیم غذایی سالم مصرف کرد، به مقدار کافی ورزش کرد و وزن خود را متعادل نگه داشت.
البته دیابت را میتوان در 4 نوع، یک، دو، دیابت همراه با سایر بیماریها و دیابت بارداری تقسیم بندی کرد. زمینههای ارثی و ژنتیکی نیز در بروز نوع یک و دو نقش زیادی ایفا میکنند. در ایجاد دیابت نوع یک علاوه بر زمینههای ژنتیکی عواملی مانند شرایط محیطی و وضعیت دستگاه ایمنی هم نقش دارند ولی در دیابت نوع 2 که 90 درصد از مبتلایان را در برمیگیرد، عوامل محیطی نقش بسزایی دارند.
همچنین ابتلا به برخی از بیماریها از جمله تالاسمی، بیماریهای لوزالمعده، بیماریهای غدد درونریز و سندرومها هم از عوامل بروز بیماری دیابت در افراد میباشند. علاوه بر این موارد، افزایش سن از دیگر عوامل عمده ابتلای فرد است و هرچه سن افزایش پیدا میکند امکان ابتلا به این بیماری نیز بیشتر میشود. به گونهای که بر اساس آمارها از هر 3 فرد بالای 70 سال یک نفر به دیابت مبتلا است.
پیشگیری بهتر از درمان است.
کنترل وزن، پیادهروی کردن و استفاده بیشتر از سبزیجات از جمله روشهای پیشگیری از ابتلا به دیابت است. بر اساس گزارشهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) 90 درصد افراد دیابتی از دیابت نوع 2 رنج میبرند. به عبارتی در اثر تغذیه نادرست و بیتحرکی به این بیماری مبتلا شدهاند، بنابراین بهبود سبک زندگی، عامل موثری جهت پیشگیری است.
قند خون بالا عامل 2 درصد از کل دلایل مرگ در ایران است و دلیل اصلی آن استفاده از رژیمهای غذایی پُر کالری مملو از چربی و قند و زندگی شهری است. سلامتی شما آرزوی ما است.
منابع
- دکتر اسدالله رجب (رئیس انجمن دیابت ایران). مجله دانشمند.
