انسان چگونه تنفس می‌کند؟

دپارتمان آموزشبروزرسانی در: 2026/07/12

همه موجودات زنده برای ادامه زندگی به اکسیژن نیاز دارند. انسان، اکسیژن مورد نیاز خود را از راه تنفس بدست می‌آورد. تنفس در انسان دارای دو مرحله است: دم و بازدم.

ورود هوا به داخل شش‌ها دم و خروج آن از شش‌ها بازدم نامیده می‌شود. هوای دم پس از عبور از بینی یا دهان ابتدا وارد گلو و پس از آن وارد حنجره می‌شود. پس از حنجره نخستین مجرایی که هوای دم وارد آن می‌شود، نای است. نای لوله‌ای ضحیم و انعطاف ناپذیر است و 10 سانتیمتر طول دارد.

عملیات تنفس در انسان

نای در انتها به دو لوله کوچکتر به نام نایژه تقسیم می‌شود. هر نایژه وارد یک شش می‌شود. انسان دارای 2 شش است. به این ترتیب یکی از نایژه‌ها وارد شش راست می‌شود و دیگری به شش چپ می‌رود. نایژه‌ها در شش‌ها، انشعابات بیشتری پیدا می‌کنند و نایژک‌های کوچکتری را به وجود می‌آورند. انتهای آخرین نایژک‌ها به یک یا چند کیسه هوایی می‌رسد.

تعداد کیسه‌های هوایی موجود در شش‌های یک انسان بالغ حدود 300 میلیون عدد است. سلول‌هایی که دیواره کیسه‌های هوایی را پوشانده‌اند، از خارج به دیواره مویرگ‌ها چسبیده‌اند و از داخل با هوای تنفسی در تماس هستند. تبادل گازهای اکسیژن و دی اکسید کربن بین شش و خون در دیواره کیسه‌های هوایی انجام می‌گیرد.

بالا بودن فشار اکسیژن در کیسه‌های هوایی باعث حل شدن آن در دیواره این کیسه‌ها می‌شود. در نتیجه اکسیژن به سوی خون انتشار پیدا می‌کند. عکس این حالت در مورد دی اکسید کربن صورت می‌گیرد. از آنجا که میزان دی اکسید کربن خون بیشتر از کیسه‌های هوایی است، این گاز به طرف کیسه‌های هوایی انتشار پیدا می‌کند.

دی اکسید کربنی که وارد کیسه‌های هوایی می‌شود، طی عمل بازدم از شش‌ها بیرون می‌رود. به این ترتیب طی عمل تنفس، اکسیژن مورد نیاز سلول‌های بدن تامین و دی اکسید کربن از بدن خارج می‌شود.

مرکز تنفسی در مغز

یک نوزاد تازه متولد شده بطور معمول 60 بار در دقیقه نفس می‌کشد. یک نوجوان 15 ساله 20 بار در دقیقه و یک فرد بالغ 16 تا 18 بار در دقیقه تنفس می‌کند. تعداد دفعات تنفس در افراد مسن کمتر از جوانان است.

عمل تنفس توسط مرکز تنفسی کنترل می‌شود. این مرکز در مغز واقع است. مرکز تنفسی به میزان دی اکسید کربن موجود در خون حساس است. اگر میزان دی اکسید کربن موجود در خون افزایش پیدا کند، (مثلاً هنگام ورزش) این مرکز علائمی ارسال می‌کند که موجب سریع‌تر شدن تنفس می‌شود.