فسیل چیست؟

به آثار و بقایای موجوداتی که از زمان های گذشته در سنگ ها و لایه های زمین محفوظ مانده اند، فسیل (Fossil) می گویند. در میان موجودات بسیاری که در گذشته روی زمین زندگی می کردند، تنها تعداد بسیار کمی به صورت فسیل درآمده اند؛ زیرا اکثر موجوداتی که فاقد اسکلت سخت داخلی یا خارجی و دارای اعضای نرم بوده اند تجزیه شده، از بین رفته اند.

موجودات دارای اسکلت سخت داخلی و یا پوسته مقاوم خارجی نیز باید بلافاصله پس از مرگ در رسوبات نرم مدفون شوند تا اسکلت شان در معرض تجزیه قرار نگیرد. در میان اعضای سخت جانداران دندان، استخوان و پوسته آهکی صدف ها مناسب ترین قسمت ها برای فسیل شدن هستند.

تعداد فسیل های گیاهی کمتر از فیسل های جانوری است؛ زیرا اندام های گیاهی زودتر در معرض تجزیه و فساد قرار می گیرند. با این وجود در برخی از فسیل های گیاهی، مواد سیلیسی چنان در تمام اجزای گیاه نفوذ کرده اند که گیاه کاملاً به سنگ تبدیل شده است.

گاهی اوقات قرار گرفتن پیکر موجودات در میان رسوبات باعث تشکیل قالب داخلی یا خارجی آن موجود می شود. اگر حفره داخلی بدن جانور یا گیاه از رسوبات پُر شود و خودش از بین برود، قالبی که باقی می ماند، مشخصات داخلی آن موجود را نشان می دهد. به این قالب، قالب داخلی می گویند. حال اگر نقش مشخصات خارجی بدن جانور یا گیاه روی رسوبات باقی بماند و سپس موجود مورد نظر از بین برود و حفره باقی مانده دوباره توسط رسوبات پُر شود، قالب خارجی به وجود می آید. قالب خارجی نشان دهنده خصوصیات خارجی موجود است.

همانطور که گفته شد موجودات زنده تنها در صورتی به فسیل تبدیل می شوند که بدن آنها پس از مرگ و پیش از تجزیه و فساد، در زیر رسوبات مدفون شود. بنابراین محیط هایی مثل دریاها و اقیانوس ها برای فسیل شدن مناسب تر از سایر نقاط هستند. به عبارت دیگر این مناطق به دلیل رسوب گذاری سریع مانع تجزیه شدن بقایای موجودات می شوند و امکان فسیل شدن را بهتر فراهم می کنند. البته ممکن است در خشکی نیز شرایط فسیل شدن به وجود آید. برای مثال مدفون شدن جانوران در زیر برف و یخ، سقوط در شکاف های یخچالی، محبوس شدن حشرات در شیره های گیاهی، مدفون شدن گیاهان و جانوران توسط طوفان های شن و ماسه یا خاکسترهای آتشفشانی و… شرایط لازم برای تشکیل فسیل را فراهم می کنند. در برخی موارد، رد پای جانورانی که روی زمین های نرم و مرطوب حرکت کرده اند روی طبقات سطحی رسوبی باقی مانده است.

تبلیغات
دریافت اپلیکیشن آپرا
فایده مطالعه درباره فسیل ها چیست؟

مطالعه فسیل ها نشان می دهد که حیات روی کره زمین حدود 3500 میلیون سال پیش آغاز شده است. با استفاده از این یافته ها همچنین می توان با نحوه تکامل تدریجی جانوران در طول قرون آشنا شد. در واقع قسمت اعظم دانش ما راجع به جاندارانی که میلیون ها سال پیش روی زمین زندگی می کردند از مطالعه فسیل ها بدست آمده است. فسیل های هر دوره می توانند بازگو کننده وضع آب و هوا در آن دوره باشند. علاوه بر این، مطالعه فسیل ها به تشخیص جغرافیای قدیمی زمین، شناخت اکوسیستم های گذشته و اثبات تغییر در موجودات زنده کمک می کند.

چگونه فسیل شکل می گیرد؟

چگونه بقایای موجودات پیشاتاریخی مانند دایناسور بعد از میلیون ها سال به ما رسیده اند تا با بررسی آنها بتوانیم به داستان زندگی شان پی ببریم؟

  1. مرگ و پوسیدگی موجود

    بعد از مرگ، بقایای یک دایناسور معمولاً می پوسد و حتی اسکلت آن هم از بین می رود. اما اگر شرایط مناسبی به وجود بیاید و بر اثر آب و هوا یا حمله موجودات دیگر جسد این موجود از بین نرود، باقی مانده این موجود می تواند به یک فسیل بدل شود.

  2. مدفون شدن و تجزیه بافت نرم

    در طول یک دوره زمانی طولانی، شن و ماسه روی استخوان ها را کاملاً می پوشانند یا به طریق دیگری بقایای حیوان در زیر زمین محصور می شود. در این شرایط بافت نرم کاملاً تجزیه می شود و تنها استخوان ها باقی می مانند.

  3. تجزیه بافت سخت

    با گذشت زمان استخوان ها در لایه های زیرین و تحت فشار قرار می گیرند. در این حالت استخوان ها هم کم کم تجزیه می شوند و از آنها چیزی باقی نمی ماند. اما شکل و فرم آنها روی سنگ ها و محیط اطرافشان به خوبی باقی می ماند.

  4. شکل گیری فسیل

    با گذشت زمان مواد معدنی ممکن است جایگزین استخوان ها شوند. ساختاری شبیه به اسکلت جاندار اما نه از جنس استخوان ها را به وجود بیاورند. همینطور با گذشت زمان ممکن است با تغییر ساختار زمین این فسیل ها به سطح بیایند و یا از روش های دیگری شناسایی شوند.

منابع

مقاله علمی و آموزشی «فسیل چیست؟»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری، ترجمه و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب چرا، چطور، چگونه؟، نوشته ی دکتر سونیتا گوپتا و دکتر نینا آگراوال و ترجمه پریسا همایون روز و پریچهر همایون روز از موسسه نشر و تحقیقات ذکر، منتشر شده در تیر ۱۳۹۳ با شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۷-۲۲۱-۶ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مشابه

دکمه بازگشت به بالا