سندروم پای بی قرار چیست؟
تصور کنید بعد از یک روز کاری طولانی یا حتی در عصر یک روز تعطیل که برای استراحت به رختخواب میروید؛ مجبور باشید هر چند دقیقه یکبار پایتان را تکان بدهید، بخارانید، به کناره تخت یا زمین بکوبید و هر راهکار دیگری که شاید بتوانید از درد رهایی پیدا کنید و بخوابید! تصورش هم دردناک و کلافه کننده است چه برسد به درک و تحمل این بی قراری که آرام و قرار شما را برده باشد.
پای بی قرار یک توصیف دردناک از بیخوابی شبانه نیست بلکه نام یک بیماری شایع و کمتر شناخته شدهای است که شاید بتوان گفت با تشخیص صحیح و به شیوههای دارویی و غیردارویی درمان شده و قرار را به شما بر میگرداند. در این مقاله شما میتوانید با سندروم پای بی قرار آشنا شوید.
سندروم پای بی قرار یا آر ال اس (Restless Leg Syndrome) نوعی اختلال خواب است که در آن، فرد مبتلا دچار احساس ناخوشایند در پاها میشود و آن را به صورت احساس گز گز، مور مور، سوزش، درد، کشش یا حرکت حشرهها روی پوست توصیف میکند. در این حالت است که بیمار برای کاهش حس ناچار است پای خود را تکان دهد یا بکشد. این احساس ناخوشایند معمولاً در نرمه ساق پا اتفاق میافتد ولی میتواند در هر جای اندام تحتانی از مچ پا گرفته تا ران و حتی بندرت در دستها و شکم هم احساس شود.
چه زمانی به سراغ بیمار میآید؟
این احساس معمولاً وقتی رخ میدهد که بیمار دراز میکشد، یا برای مدت طولانی مینشیند. فردی که دچار این حالت میشود به ناچار پای خود را حرکت میدهد و همین تکانها و ضربههای دائمی پا در بیداری و خواب است که آن را به عنوان بی قراری میشناسند.
حرکت دادن پاها، راه رفتن، مالش یا ماساژ دادن بخشهای مختلف پا، یا خم کردن زانوها بطور موقت تا حدی علائم را کاهش میدهد و عدم تحرک و استراحت، سبب تشدید علائم بیماری میشود. این بیماران معمولاً در به خواب رفتن دچار مشکل هستند و معمولاً بهترین خواب را در انتهای شب و ساعات صبح تجربه میکنند. چون این افراد خواب کافی را تجربه نکردهاند، ممکن است در طول روز خواب آلود باشند.
علل بروز سندروم پای بی قرار
یکی از دلایل این بیماری، نبود خونرسانی کافی به عصب است و در مواقع ثابت بودن اندام یا قرارگیری در وضعیت نامناسب هم ایجاد میشود. برهم خوردن تعادل مواد شیمیایی در مغز (دوپامین) که مسئول ارسال پیامهایی با هدف کنترل حرکات عضلات و ماهیچهها هستند هم میتواند یکی از علل بروز این سندروم باشد.
- این اختلال میتواند زمینه ژنتیکی و وراثتی داشته باشد بخصوص اگر این عارضه قبل از چهل سالگی اتفاق بیفتد.
- بارداری یا تغییرات هورمونی، میتواند باعث تشدید علائم این سندروم شود. بسیاری از خانمها در ماههای اول بارداری علائم این سندروم را تجربه میکنند اما علائم بعد از به دنیا آمدن کودک، برطرف خواهد شد.
- عواملی مانند کمبود آهن، مشکلات کلیوی یا برخی آسیبهای نخاعی.
- کمخونی یا پایین بودن سطح آهن خون.
- بیماریهای مزمن مثل نارسایی کلیویی، دیابت، آرتریت روماتوئید (التهاب مفاصل) و نوروپاتی محیطی (بیماریهای مربوط به سیستم عصبی).
- مصرف قهوه و ترکیبات حاوی کافئین.
- افزایش سن
- قطع مصرف اپیوییدها (در صورت وجود وابستگی) باعث بروز نمونه حاد این بیماری میشود.
بی قراری که عمومی میشود.
گاهی بیماری پای بی قرار به همراه حرکات متناوب اندام حین خواب (Periodic Limb Movements in Sleep) دیده میشود. این بیماران به صورت بیاختیار حرکات دورهای پا در حین خواب دارند. این حرکات بطور معمول هر 10 تا 60 ثانیه رخ میدهد. بعضی افراد صدها بار در طی شب اندامهای خود را حرکت میدهند. این حرکات نه تنها باعث اختلال خواب این افراد بلکه سبب اختلال خواب اطرافیان آنها هم میشود.
علائم سندروم پای بی قرار
این بیماری در همه ساعات روز همراه شما است ولی در مواقعی که در حال استراحت هستید به صورت ویژهای نمود پیدا میکند. برای تشخیص علل درد یا هنگام خواب یا استراحت به این علائم توجه کنید:
ناراحتی بعد از خوابیدن یا نشستن
این نشانه درست زمانی که به رختخواب میروید یا دقایقی در حال استراحت هستید به سراغ شما میآید. گز گز و احساس حرکت حشره روی پا از احساسات ناخوشایندی است که نشانه این بیماری است.
احساس ناراحتی با تکان دادن پاها
یکی از نشانههای تشخیص کلینیکی این بیماری همین است که فرد با تکان دادن پا احساس درد کمتری داشته به همین دلیل در تمام ساعتهای بیداری و خواب مجبور به حرکت دادن پا میشود.
تشدید علائم هنگام عصر و شب
هنوز علت مشخصی برای این اتفاق شناسایی نشده است ولی همه بیماران از افزایش درد در زمان شب گزارش میدهند.
حرکت یا کشش ناگهانی پاها
نشانه دردناک و البته خطرناکی که ممکن است عواقب بدی به همراه داشته باشد. این اتفاق در مورد رانندگان تاکسی و افرادی که باید کنترل بیشتری بر حرکتهای پا داشته باشند، با خطرات جانی و مالی همراه خواهد بود.
درمان سندروم پای بی قرار
ممکن است مصرف مکملهای آهن، به تسکین یا بهبود علائم کمک کند. داروهایی که میزان ترشح دوپامین را در مغز افزایش میدهند، داروهای شل کننده عضلات یا داروهای خوابآور، از دیگر اقدامهای درمانی این سندروم هستند. ورزش، دوش آب گرم و ماساژ و دوری از مصرف کافئین به تسکین علائم سندروم پای بی قرار کمک میکند.
این سندروم سراغ کدام یک از اعضای بدن میرود؟
تحقیقها نشان داده است که این بیماری فقط در پاها دیده نمیشود و علائم میتواند در هر دو سمت بدن یا هر دو پا دیده شود. در صورت بیتوجهی به درمان و کنترل نشدن عوامل بیماریزا حتی ممکن است بازوها را هم درگیر کند. در موارد متعددی دیده شده است که مبتلایان به این بیماری، فقط از کشیدگی یا بیحسی و درد عضلات هنگام خواب شکایت نمیکنند، بلکه تمایل به تکان دادن پا در همه حالتهای فعالیت روزانه مانند زمان مطالعه، هنگام غذا خوردن، رانندگی و… بیمار را دچار مشکلات متعددی میکند. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت و ممکن است گاهی هیچگونه علامتی از این سندروم دیده نشود.
سراغ چه افرادی میرود؟
رانندگان
دلیل شیوع این بیماری در میان رانندگان تاکسی این است که این قشر از افراد به دلیل تمرکز در یک حالت نشسته به مدت طولانی، این درد و بی قراری نمود و شهود بیشتری دارد. این بیماری ممکن است بخش زیادی از افراد در مشاغل مختلف را درگیر کند ولی چون ایستاده هستند یا حرکت میکنند کمتر دچار دردهای ناشی از آن میشوند.
کودکان
این بیماری بین کودکان هم دیده میشود و از آنجا که توان توضیح دردهای عضلانیشان را ندارند، آن را با تحرک زیاد در خواب، چرخشهای دائم در تخت و تلاش برای نخوابیدن نشان میدهند. کودکانی که در خواب جابجایی زیادی دارند، در تخت سر و ته میشوند، پتویشان در یک گوشه تخت لوله میشود، بد خواب، کم خواب یا خوابهای تکه تکه دارند، ممکن است دچار سندروم پای بی قرار باشند.
مبتلایان کم خونی
یکی از فاکتورهای مهمی که در بروز این بیماری نقش دارد، کمبود یا فقدان دوپامین در مغز است. این فاکتور مهم با کم خونی ارتباط مستقیم داشته و در اولین قدم در بررسیهای بالینی به این مورد توجه ویژهای میشود. بهتر است افراد با یک بررسی سالانه از متعادل بودن حجم خون و فاکتورهای آن مطمئن باشند.
بیشتر بدانید…
در اکثر موارد دلیل واضحی برای سندروم پای بی قرار وجود ندارد. سندورم پای بی قرار میتواند به صورت اولیه، یا بدون علت مشخص بروز کند. در این حالت ممکن است ژنتیک در بروز آن نقش داشته باشد و یا برخی مواد شیمیایی تولید شده در بدن که نقش کنترل عضلات را بر عهده دارند (دوپامین) در این موضوع نقش داشته باشند. سندروم پای بی قرار ثانویه میتواند ناشی از یک بیماری زمینهای مانند کم خونی ناشی از فقر آهن یا نارسایی کلیه، دیابت، پارکینسون، آرتریت روماتوئید، تیروئید کم کار یا فیبرومیالژیا باشد. همچنین بین سندروم پای بی قرار و بارداری رابطه وجود دارد. تقریباً از هر 5 زن باردار یک نفر در 3 ماه آخر بارداری علائم این سندروم را تجربه میکند. اگرچه علت این امر دقیقاً مشخص نیست. در چنین مواردی، معمولاً علائم سندروم پای بی قرار پس از زایمان از بین میرود.
سندروم پای بی قرار یک بیماری شایع است که میتواند هر کسی را در هر مرحله از زندگی خود درگیر کند. اما زنان و افراد در سنین میانسالی بیشتر در معرض این سندروم هستند. علامت اصلی سندروم پای بی قرار، تمایل شَدید برای حرکت دادن پاها و احساس ناخوشایند در آنها است. این احساس ممکن است روی بازوها، قفسه سینه و صورت فرد نیز تاثیر بگذارد.
تشخیص بر اساس علائم، سابقه پزشکی و خانوادگی، معاینه فیزیکی و نتایج آزمایش انجام میشود. چهار معیار اصلی وجود دارد که پزشک برای تایید تشخیص به دنبال آنها است. این معیارها عبارتند از:
– تمایل شَدید به حرکت دادن پاها، معمولاً همراه با احساس ناخوشایند، مانند خارش یا گزگز
– علائم هنگام استراحت یا بیتحرکی رخ میدهد یا بدتر میشود.
– با حرکت دادن پاها یا مالش آنها علائم برطرف میشود.
– علائم در عصر یا شب تشدید میشود.
سلامتی شما آرزوی ما است.
