خانه / مجله / مجله چرا و چگونه؟ / پزشکی / چگونه زخم بهبود می یابد؟
تراول استار

چگونه زخم بهبود می یابد؟

وقتی قسمتی از بدن دچار بریدگی می شود، رگ های خونی موجود در آن محل فوراً تنگ می شوند. این کار از خونریزی زیاد و ورود میکروب ها به داخل بدن جلوگیری می کند.

پس از آن، انعقاد خون در محل بریدگی سدی به وجود می آورد و باکتری هایی را که فرصت ورود به محل بریدگی را یافته اند، نابود می کند. گلبول های سفید از یکسو با نابود کردن میکروب ها و از سوی دیگر با ترشح پادتن، بدن را در برابر عوامل خارجی بیماری زا حفظ می کنند.

برای آنکه محل بریدگی ترمیم شود، ابتدا سلول های خاصی به نام فیبروبلاست (Fibroblast) به محل بریدگی می روند و شروع به ساختن بافت های جدید می کنند. سپس در لایه سطحی پوست سلول های اطراف زخم تکثیر می یابند و حفره ایجاد شده را پُر می کنند. به این ترتیب زخم بهبود می یابد.

شما می توانید این فرآیند را در فیلم زیر که توسط مجموعه TED تهیه و در وب سایت YouTube منتشر شده است، مشاهده نمایید.

ترجمه فیلم
بزرگترین اندام در بدن شما، کبد یا مغزتان نیست، بلکه پوست شما با مساحتی حدود ۱.۸۵ متر مربع (در بزرگسالان) می باشد. هر چند که مناطق مختلف پوست، ویژگی های مختلفی دارند ولی بخش عمده آن وظایف مشترکی را مانند عرق کردن، احساس سرما، گرما و رشد مو بر عهده دارند. اما پس از یک برش یا زخم عمیق، پوست تازه التیام یافته با مناطق اطراف خود متفاوت به نظر خواهد رسید و ممکن است برای مدتی یا هرگز نتواند تمام توانایی های خود را بطور کامل بدست آورد. برای درک دلیل این مسئله، باید ساختار پوست انسان را بررسی کنیم.

لایه رویی پوست به نام اپیدرم (Epidermis) عمدتاً متشکل از سلول های سخت شده به نام کراتینوسیت است و باعث حفاظت می شود. از آنجایی که لایه بیرونی دائماً در حال ریزش و جایگزین شدن است، ترمیم نسبتاً آسانی دارد. اما گاهی اوقات یک زخم به درم (Dermis) غشای میانی پوست نفوذ می کند، که دارای رگ های خونی و غدد مختلف و پایانه های عصبی است که مسئول بسیاری از عملکردهای پوست هستند. وقتی این اتفاق می افتد، فرآیند ترمیم در چهار مرحله پشت سر هم به جریان می افتد.

مرحله اول هموستاز (Hemostasis)، پاسخ پوست به دو تهدید فوری است. اولین تهدید اینکه شما دارید خون از دست می دهید و دوم مانع فیزیکی اپیدرم به خطر افتاده است. همزمان با تنگ شدن رگ های خونی برای به حداقل رساندن خونریزی طی فرآیندی که به نام انقباض عروق (Vasoconstriction) ساخته می شود، هر دو تهدید با تشکیل لخته خون، دفع می شوند. پروتئین خاصی به نام فیبرین، پیوندهای عرضی را در بالای پوست تشکیل می دهند که مانع از خروج خون و ورود باکتری ها یا عوامل بیماری زا به جریان خون می شوند. پس از حدود سه ساعت از این رویداد، پوست شروع به قرمز شدن می کند، که نشاندهنده مرحله بعد، یعنی التهاب (Inflammation) است.

با کنترل خونریزی و ایجاد مانع ایمنی، بدن سلول های ویژه ای را برای مبارزه با هر گونه عامل بیماری زای احتمالی وارد شده بسیج می کند. یکی از مهم ترین این سلول ها، گلبول های سفید خون با نام ماکروفاژها (Macrophage) هستند که باکتری ها و بافت آسیب دیده را طی فرآیندی به نام فاگوسیتوز (Phagocytosis) می بلعند، علاوه بر آن فاکتورهای رشد را برای تحریک التیام زخم تولید می کنند. از آنجایی که این سربازان کوچک باید از طریق خون به محل زخم برسند، رگ های خونی که قبلاً منقبض شده بودند، اکنون طی فرآیندی که اتساع عروق (Vasodilation) نامیده می شوند باز می شوند.

حدود ۲ تا ۳ روز پس از زخم، مرحله تکثیر یا ورود سلول های فیبروبلاست به زخم طی فرآیندی به نام رسوب کلاژن شروع می شود. آنها یک پروتئین رشته ای به نام کلاژن را در محل زخم تولید می کنند، که بافت پیوندی پوست را به جای فیبرین موجود قبلی تشکیل می دهد. با تقسیم سلول های اپیدرمی برای بازسازی لایه بیرونی پوست، درم با بستن زخم، منقبض می شود.

در نهایت، در مرحله چهارم بازسازی (Remodeling) زخمی که با رسوب کلاژن ساخته شده شروع به بازآرایی و تبدیل به انواع خاص می کند. در طول این فرآیند که ممکن است بیش از یکسال به طول انجامد، استحکام کششی پوست جدید بهبود می یابد و رگ های خونی و اتصالات دیگر تقویت می شوند. با گذشت زمان، بافت جدید می تواند ۵۰ تا ۸۰ درصد کارآیی اصلی خود را بدست آورد، و این امر به شدت زخم اولیه و عملکرد خود پوست بستگی دارد. اما از آنجا که پوست بطور کامل بازسازی نمی شود، جای زخم همچنان به صورت یک موضوع بالینی مهم برای پزشکان در سراسر جهان باقی است.

با وجود اینکه پژوهشگران گام های قابل توجهی در درک فرآیند التیام زخم برداشته اند، اسرار اساسی زیادی همچنان حل نشده باقی مانده اند. برای مثال آیا سلول های فیبروبلاست از رگ های خونی می آیند یا از بافت پوست مجاور زخم؟ و چرا برخی پستانداران دیگر مانند آهو زخم های خود را بسیار موثرتر و کامل تر از انسان التیام می دهند؟ با یافتن پاسخ این پرسش و پرسش های دیگر ممکن است روزی آنقدر خوب قادر به التیام زخم های خود باشیم که جای زخم به خاطره تبدیل شود.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «چگونه زخم بهبود می یابد؟»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری، ترجمه و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب چرا، چطور، چگونه؟، نوشته ی دکتر سونیتا گوپتا و دکتر نینا آگراوال و ترجمه پریسا همایون روز و پریچهر همایون روز از موسسه نشر و تحقیقات ذکر، منتشر شده در تیر ۱۳۹۳ با شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۷-۲۲۱-۶ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

زواران

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*