خانه / آموزش / کار و سرمایه / اشتغال / استخدام، خود اشتغالی یا کارآفرینی؟
آموزش مکالمه خیلی ضروری زبان انگلیسی در ۴۵ روز

استخدام، خود اشتغالی یا کارآفرینی؟

انسان در طول زندگی خود مراحل مختلفی را سپری می کند و به مرور زمان از مرحله ای به مرحله ی دیگر منتقل می شود. به عنوان مثال از مرحله ی نوزادی به کودکی و سپس نوجوانی و جوانی می رسد. این روش یکی از روش های تقسیم بندی زندگی است که بر اساس زمان و سیر حیات صورت می گیرد. روش دیگری که زندگی را بر اساس آن تقسیم بندی می کنند، روش وظیفه ای است؛ یعنی زندگی انسان بر حسب نوع وظایف به دوران های مختلف تقسیم می شود، مثلاً در یک دوران از زندگی، بیشترین و مهم ترین وظیفه انسان تحصیل است که آن را زندگی تحصیلی می نامند و دوران دیگر که زندگی شغلی نام دارد، دورانی است که فرد مهم ترین و بیشترین وظیفه اش در رابطه با انتخاب شغل و پیشرفت در آن، تحقق می یابد.

شروع زندگی شغلی افراد به شرایط فردی، اوضاع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جوامع بستگی دارد. بعضی از افراد در بسیاری از کشورها زندگی شغلی خود را از سنین کودکی یا نوجوانی آغاز می کنند و عده ای زندگی شغلی خود را همزمان با تحصیلات دانشگاهی یا پس از اتمام آن شروع می نمایند. به هر حال هر انسانی به منظور تامین معاش یا بروز استعدادهای خود یا هر دلیل دیگری مثل ایجاد روابط اجتماعی، دیر یا زود وارد زندگی شغلی می شود.

در این دوره از زندگی، آنچه اهمیت دارد انتخاب درست می باشد. اغلب افراد از شغل خود راضی نیستند و زندگی شغلی خود را که قسمت اعظم زندگی آنها است همواره با ناراحتی، اضطراب، سر در گمی و ناامنی می گذرانند. یکی از مهم ترین دلایل نارضایتی از شغل این است که اغلب افراد هنگام انتخاب زندگی شغلی، آگاهانه و بر اساس معیارهای صحیح، واقعی و واضح (استعدادها، مهارت ها و علایق) برای خود برنامه ریزی نمی کنند و با توجه به نیازهای بازار کار، قراردادهای اجتماعی و ارزش های گروه های مرجع و حرف مردم، رشته ی تحصیلی و شغل خود را انتخاب می نمایند. به عبارت دیگر، مردم کار را برای آنها تعریف و انتخاب کرده اند نه خودشان!

اما برای اینکه شغل مناسبی را برای خود انتخاب کنیم و زندگی شغلی مطلوبی را پایه ریزی نماییم ابتدا باید بدانیم چند نوع زندگی شغلی وجود دارد و سپس شما می توانید بسنجید که کدام یک با اهداف، ایده ها، روحیات، گرایش ها، توانایی ها، علایق و مهارت های شما سازگار است.

بطورکلی می توان گفت سه نوع زندگی شغلی وجود دارد که عبارتند از:

  1. استخدام
  2. خود اشتغالی
  3. کارآفرینی

استخدام (Employment)
منظور از استخدام، زندگی شغلی است که شخص در قالب یک قرارداد رسمی و معتبر، وقت و مهارت های خود را در مقابل دریافت وجه مشخصی در اختیار سازمانی دولتی یا خصوصی قرار می دهد. استخدام شرایطی را فراهم می سازد که موجب امنیت شغلی کامل یا نسبی برای مدت نسبتاً طولانی می گردد. به عنوان مثال زندگی شغلی کلیه افرادی که در استخدام رسمی دولت یا سازمان های خصوصی هستند، از این نوع است. به عبارتی زندگی فرد از یک حداقل امنیت شغلی و اقتصادی برخوردار می باشد. فرد استخدام شده دغدغه ی ضرر و خطرپذیری مالی کارفرما را ندارد و در جستجوی یک زندگی مطمئن و بی مخاطره است، هر چند که در سطح بالایی از رفاه نباشد.

امروزه افرادی که قرارداد استخدام پیمانی یا قراردادی، با سازمانی می بندند و از یک امنیت شغلی نسبی برخوردار می شوند نیز جزء گروه استخدامی ها محسوب می شوند.

افرادی که این نوع زندگی را انتخاب می کنند اغلب افرادی منظم و تابع مقررات بوده و پذیرای سلسله مراتب اداری و ریاست مافوق هستند و حاضرند خود را تحت نظر و کنترل دیگران قرار دهند.

خود اشتغالی (Self-Employment)
خود اشتغالی اصطلاحی است برای بیان و توصیف یک نوع زندگی شغلی که در آن فرد حرفه ی خود را بر اساس تجربیات و مشاغل آزاد موجود در بازار کار و با مسئولیت شخصی انجام می دهد. به عبارت دیگر هر کس که در استخدام سازمانی نباشد و یا همه افرادی که مزدبگیر نیستند، خواه به صورت انفرادی کار را در منزل انجام دهند یا همانند یک وکیل، یک مشاور، یک متخصص، کار در بیرون منزل داشته باشند و یا در یک مغازه و یا کارگاه با چند نفر دیگر مشغول باشند، خود اشتغال هستند. به عنوان مثال ممکن است فردی در یک مغازه یا کارگاه، تعدادی را بکار گمارده و مشغول تولید محصولی مثل قاب عکس باشد و یا به تنهایی صاحب مغازه ی باتری سازی بوده و آن را اداره کند، جزء خود اشتغالان محسوب می شوند. علاوه بر این لازم است که فرد مسئولیت مالی کار و خطرپذیری آن را شخصاً بپذیرد. به عبارت دیگر افرادی که به تنهایی کاری را در منزل انجام می دهند اما در مقابل آن از فرد یا سازمانی دستمزد دریافت می کنند خود اشتغال نیستند. البته افرادی که با دیگران در سرمایه یا در وسائل کار شریک باشند و به تنهایی یا خانوادگی در منزل کار کنند و خطرپذیری کار را متقبل شده باشند، خود اشتغال محسوب می شوند. بنابراین می توان گفت خود اشتغالی مساوی است با کاری که توام با خطرپذیری و غیر مزدبگیری در منزل یا خارج منزل و به صورت فردی یا خانوادگی و با بکار گماردن افراد انجام شود.

نکته: امروزه به دلیل رشد و توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، افراد در منزل های خود از طریق ایجاد شرکت های مجازی در اینترنت اقدام به فعالیت هایی بسیار گسترده حتی در حد بین الملل می کنند. این گونه فعالیت ها که توسط یک فرد به تنهایی و یا با استخدام دیگران انجام می شود حتی اگر با سپردن قسمتی از کار به سایر افراد و سازمان ها به صورت برون سپاری انجام پذیرد، جزء فعالیت های خود اشتغالی محسوب می شود و در صورتی که همراه با نوآوری و توسعه کسب و کار باشد، کارآفرینی به شمار می آید.

بسیاری از افرادی که نوع زندگی شغلی کارآفرینانه دارند ممکن است کار خود را از خود اشتغالی شروع کرده باشند اما پس از مدت کوتاهی رشد قابل توجهی نموده و وارد حوزه ی کارآفرینی و شرکت های کوچک و متوسط شده اند.

کارآفرینی (Entrepreneurship)
کارآفرینی نه تنها یک نوع زندگی شغلی است بلکه بسیاری معتقدند یک سبک زندگی یا یک سبک تفکر و یا یک فرهنگ است. زندگی کارآفرینانه زندگی است توام با هیجان، خطرپذیری، تنوع، تغییر، شکست، پیروزی، شوق، تلاش، خلاقیت و فرصت گرایی. زندگی که در آن از سکون و ناامیدی خبری نیست. زندگی شغلی کارآفرینانه را افرادی انتخاب می کنند که دوست دارند از دیگران موفق تر باشند. آنها می خواهند این موفقیت را از طریق تلاش بیشتر، خلاقیت بیشتر، خلق و کشف نوآوری و بهره برداری بیشتر از فرصت ها بدست آورند. روحیه ی آنها طوری است که نه از رئیس داشتن خوش شان می آید و نه از ریاست کردن بر دیگران. آنها سخت به دنبال تحقق بخشیدن آرمان و چشم انداز خود هستند و در این راه پول فقط معیاری جهت نشان دادن میزان موفقیت شان است نه هدف غایی فعالیت هایشان.

اگر قصد شما از ورود به کسب و کار تنها کسب درآمد بیشتر و سریع تر باشد کارآفرین نیستید شما باید در درجه ی اول عاشق کارتان باشید. کارآفرین معتقد است برای بدست آوردن پول اول باید از پول چشم بپوشد. وی برای رسیدن به موفقیت، حاضر است طعم شکست را بچشد. شکست در نزد کارآفرین واقعه ای است که هنوز فوائد آن تبدیل به سود نشده است. کارآفرین اگر هیچ پولی از کارش بدست نیاورد تا زمانی که از کارش لذت می برد خود را موفق احساس می کند. کارآفرین همواره در جستجوی ایده ها و فرصت های جدید است.

کارآفرینان اگرچه در مشاغل غیر مزدبگیری فعالیت می کنند اما با صاحبان مشاغل آزادی که فقط در تلاش هستند تا موقعیت خود را حفظ کنند و منافع اقتصادی خود را بدون داشتن ایده جدید یا خلق فرصت های جدید کسب و کار افزایش دهند تفاوت های بسیاری دارند. آنها استقلال شغلی را به علت عدم یافتن یک شغل استخدامی، انتخاب نکرده اند بلکه ممکن است سازمانی را به خاطر اجرای فکر و ایده شان ترک کرده باشند.

شغل کارآفرین با وجود اینکه از نوع خود اشتغالی و غیر مزدبگیری است اما با صاحبان مشاغل آزاد، تفاوت دارد. آنها فقط کار نمی کنند که بازده سرمایه شان را بالا ببرند و مانند سرمایه داران معمولی و غیر خلاق سعی نمی کنند فقط تهدیدها را شناسایی و رفع کنند. این افراد به هیچ عنوان تمایلی به انجام کارهای رایج و دلالی یا خرید و فروش بدون نوآوری و فرصت گرایی ندارند، اگرچه سود فراوانی برایشان داشته باشد. تفاوت یک مغازه دار با یک کارآفرین در این است که کارآفرین با وجود موفقیتی که بدست می آورد، همواره در جستجوی کالاهای جدید، روش های جدید خرید، فروش، تبلیغ و…، مشتریان جدید، بازارهای جدید و فعالیت های جانبی جدید و حتی فرصت هایی برای ارتباط با همکاران بالاتر، پایین تر و هم سطح خود است. در حالی که یک مغازه دار معمولی از روش های رایج و معمول تقلید می کند، در محلی مغازه ی خود را دایر می کند که بورس است، جنسی را می خرد که همه ی مغازه ها برای فروش عرضه می کنند، روش تبلیغ، بسته بندی و رقابتی را انتخاب می کند که سایرین انتخاب کرده اند و هر نوع کار تقلیدی و تکراری دیگر.

برای روش تر شدن تفاوت های هر یک از سه گروه به جدول زیر نگاه کنید.

ویژگی های زندگی شغلی

کارآفرینان

خود اشتغالان

مستخدمین

استقلال طلبی

زیاد

زیاد

 کم

خطرپذیری

زیاد

متوسط

خیلی کم

نیاز به پیشرفت

خیلی زیاد

متوسط

کم

نیاز به قدرت

کم

متوسط

زیاد

خلاقیت

زیاد

تا حدودی

کم

تحمل ابهام

زیاد

تا حدودی

کم

فرصت شناسی

خیلی زیاد

متوسط

کم

تا اینجا توضیح دادیم که منظور از زندگی شغلی چیست، چند نوع زندگی شغلی وجود دارد، هر یک از آنها چه ویژگی ها، شرایط و الزام هایی دارند. اما یک نکته مهم این است که: «امروزه بسیاری از مفاهیم کلی مثل دولت، سازمان، رقابت و بازار تغییر اساسی کرده و به تبع آن تغییرات چشمگیری در زندگی شغلی و مرزها و تعاریف آنها ایجاد شده است؛ بطوریکه اساساً امنیت شغلی زندگی استخدامی زیر سوال رفته است. در حال حاضر نه تنها امنیت شغلی افرادی که در استخدام سازمانی هستند بیشتر از خود اشتغالی و زندگی کارآفرینانه نیست بلکه شاید خطرپذیری آنها بیشتر از خطرپذیری یک کارآفرین باشد امروزه حتی افرادی که می خواهند به استخدام سازمانی در آیند و یا در شغل خود باقی بمانند باید خلاق باشند و بتوانند هر روز حرف نو و حرکتی تازه در کار خود ارائه دهند.»

لازمه تشخیص قطعی نسبت به اینکه افراد کدام زندگی شغلی را انتخاب کرده اند یا خواهند کرد این است که مدتی در حدود ۳ تا ۵ سال از انتخاب شغل شان گذشته باشد. به عبارت دیگر بسیار دیده شده است که افراد بعد از انتخاب اولین زندگی شغلی خود و مدتی فعالیت در آن، زندگی شغلی خود را تغییر داده اند.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «استخدام، خود اشتغالی یا کارآفرینی؟»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب کارآفرینی گام به گام، نوشته ی محمد کیا – سعیده نساج – نسرین احمدزاده و عباس نورا از انتشارات جهاد دانشگاهی، منتشر شده در تابستان ۱۳۸۶ با شابک ۷-۱۲-۲۹۴۰-۹۶۴-۹۷۸ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someonePrint this page
آموزش مکالمه خیلی ضروری زبان انگلیسی در ۴۵ روز

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*