مبانی انگیزش در فرد و سازمان: انگیزش بیرونی و درونی
انگیزش در اصطلاح به معنای پویایی و حرکت است. از نگاه فردی هر آنچه که شخص را برای رسیدن به هدفی مشخص از درون به تکاپو وا می‌دارد. انگیزش در سازمان عبارت است از جریان درونی که الگوهای رفتاری را برافروخته می‌کند و رفتارها را به سمت عواملی که سازمان به عنوان یک مجموعه از آن نفع می‌برد سوق می‌دهد. در این مطلب به بررسی انگیزش بیرونی و درونی و عوامل موثر بر هرکدام پرداخته خواهد شد.
انگیزه در سازمان: زیرساخت کیفیت کاری
انگیزه عاملی است که موجب می‌شود افراد بهترین کیفیت از کار خود را در انجام امور به نمایش بگذارند. به عبارتی دیگر اگر انگیزه در انجام امور وجود نداشته باشد، روحیه‌ای شبیه به بیگاری‌های زمان فرعون برای ساخت اهرام ایجاد می‌شود و همواره باید از اهرام اجباری برای حفظ آنها در محیط کار استفاده کرد. نبود انگیزه در سازمان باعث کاهش کیفیت کارها و حتی کاهش کمیت تولیدات در سازمان‌های تولیدی می‌شود. پس اگر می‌خواهید سازمانی موفق داشته باشید، باید با مبانی انگیزش درون سازمان آشنا باشید. انگیزش درونی و بیرونی یکی از مهمترین دسته‌بندی‌های انگیزش درون سازمان است که در این مطلب با آن آشنا خواهید شد.
انواع انگیزش: انگیزش بیرونی و درونی
انگیزش بیرونی: منشا انگیزش محیط پیرامونی
انگیزش بیرونی (Extrinsic Motivation) مبتنی بر عواملی چون پاداش بیرونی مانند غذا، پول، جایگاه و مورد توجه دیگران بودن و… می‌باشد. در انگیزش بیرونی منشاء اثرگذار روی فرد محیط پیرامون وی است و این محیط است که او را ترغیب به انجام فعالیتی می‌کند.
این گونه افراد کنترل رفتار خویش را در اختیار ندارند. بدین منظور که عامل‌های بیرونی و اشخاص دیگر نقش مهمی در پیدایش رفتار و تصمیم‌گیری‌های آنان دارند. اکثر توجه این افراد معطوف به مسائل پیرامون خود و دیگر اشخاص است تا به خشنودی و احساس لذت از خود. این گونه افرد بجای اینکه توجه خود را معطوف به انجام درست فعالیت و احساس خرسندی از آن بکنند چشم به پاداش‌ها و تنبیهات اجتماعی دوخته‌اند.
عوامل تقویت کننده انگیزش بیرونی
1) محرک‌های مالی: از نمونه این محرک‌ها می‌توان به پاداش‌های سازمانی، افزایش حقوق و… اشاره کرد.
2) قدرت و شهرت: این نیاز افراد را می‌توان را با افزایش رتبه در سازمان و گرفتن پست‌های بالاتر با توجه به بازده کاری برآورده کرد.
3) ارزش بخشیدن به هر شغل در هر جایگاه: طبق نظریه برابری انگیزش، برای دادن انگیزه مادی به افراد باید نحوه پرداخت مزایا و حقوق به صورتی باشد که فرد نسبت به کاری که در سازمان انجام می‌دهد و مزایایی که می‌گیرد، احساس برابری نسبت حقوق دریافتی و کار انجام شده خود با دیگران در سازمان داشته باشد.
4) شرایط و امکانات بهتر برای کار: هرچه رفاه و امکانات برای کارکنان یک سازمان بیشتر باشد، انگیزه آنها برای کار کردن افزایش پیدا می‌کند. طبق تحقیقات جدیدی که توسط دانشمندان در مورد تاثیرات شادمانی بر انجام فعالیت‌ها شده است این نتیجه حاصل می‌شود که شرایط و امکانات بهتر که سبب افزایش شادمانی در اعضای یک سازمان می‌شود تاثیر مستقیم بر افزایش راندمان کاری دارد.
انگیزش درونی: منشا انگیزش درون افراد
انگیزش درونی (Intrinsic motivation) نشات گرفته از درون انسان و بر پایه نیازها، علایق واحساس لذت شخصی انسان است. اگر از انجام فعالیتی احساس رضایت درونی دارید، این بدان معناست که شما انگیزه درونی در انجام آن دارید. این احساس مثبت باعث می‌شود که فرد به صورت ناخودآگاه هر روز با انگیزه خاصی فعالیت خود را پی گیرد. پاداش‌هایی که انسان در ازای این نوع انگیزش دریافت می‌کند ارزش معنوی و غیرمادی دارد. این نیروی نامرئی که اغلب مورد توجه قرار نمی‌گیرد می‌تواند از مهمترین محرک‌ها برای بروز خلاقیت شود. انگیزه درونی علاوه بر افزایش تلاش در فرد باعث تاثیرگذاری در برخی جنبه‌های رفتاری نیز می‌شود.
عوامل تقویت کننده انگیزش درونی
1) نیاز به پیشرفت و موفقیت: انسان با ذاتی کمال طلب همواره در پی رسیدن به جایگاهی بهتر و شایسته‌تر می‌باشد. یکی از راه‌هایی که می‌توان افراد را نسبت به سازمان متعهد کرد و انگیزه درونی آنها را تقویت کرد، ایجاد محیطی است که شخص هر روزه احساس پیشرفت و رشد داشته باشد.
2) نیاز به شراکت در فعالیت‌های گروهی: انسان موجودی اجتماعی است و از این جهت نیازی تحت عنوان تعلق در او وجود دارد. یکی از راه‌های ارضای نیاز تعلق، شرکت در فعالیت‌هایی است که به صورت گروهی انجام می‌شوند.
3) احساس مسئولیت در گروه: وقتی هر فرد در گروه احساس مسئولیت می‌کند، یعنی نیاز به تعلق وی در گروه تامین شده و نیاز به پیشرفت وی نیز از طریق دستیابی گروه به موفقیت تصویر می‌شود. چنین فردی خود را به عنوان عضوی از یک بدن تصور می‌کند، از این رو فرد انگیزه و احساس تعهد به انجام فعالیت‌ها می‌کند.
4) ارزش بخشیدن به هر شغل در هر جایگاه: در کشورهای پیشرفته جهان همچون ژاپن بعد از پرداخت حقوق مناسب و تامین زندگی مادی افراد برای دادن انگیزه به آنها طبق نظریه انگیزش مازلو نمی‌توان از محرک‌های مادی استفاده کرد. از این رو آنها بر آن شدند تا نیازهای دسته بالاتر هر فرد در هر شغلی را برای انگیزش برآورده کنند، یکی از این نیازها که جنس درونی نیز دارد، احترام است. این دروغ است که بگوییم شغل‌هایی در جامعه وجود دارند که از جانب افراد آن جامعه پست‌تر به چشم نیایند. این نقیصه در جامعه را ژاپنی‌ها به خوبی برطرف کرده‌اند. آنها با ارزش دادن به این دسته از شغل‌ها شخصیت افراد برای انجام آن کارها را حفظ می‌کنند. به عنوان نمونه آنها برای بالا بردن ارزش شغل نظافت در جامعه شاغلین این شغل را مهندسان بهداشت نامیده است که راه حلی هوشمندانه برای حل این مشکل بوده است.
