چرا احساس گرسنگی می‌کنیم؟

بسیاری از مردم فکر می‌کنند که خالی بودن معده موجب احساس گرسنگی می‌شود. ولی اینطور نیست. البته وقتی احساس گرسنگی می‌کنیم، معده‌مان خالی است. اما گرسنگی بیشتر با مواد غذایی موجود در خون ارتباط دارد. سلول‌های بدن برای تولید انرژی، مواد غذایی موجود در خون را به مصرف می‌رسانند. وقتی میزان این مواد در خون کاهش می‌یابد، اعصاب پیامی را به مغز ارسال می‌کنند.

مرکز گرسنگی در مغز قرار دارد. این مرکز پس از دریافت پیام کمبود مواد غذایی در خون، شروع به فعالیت می‌کند. فعالیت این مرکز، دستگاه گوارش را تحریک می‌کند و موجب ایجاد احساس گرسنگی می‌شود. خالی بودن معده در ایجاد حس گرسنگی تاثیری ندارد. چرا که اگر اعصاب معده را قطع کنیم، رفتار تغذیه‌ای مختل نمی‌شود.

تغذیه در انسان و بسیاری از جانوران بطور متناوب انجام می‌گیرد و انگیزه آن، احساس گرسنگی است. پس از آنکه تغذیه انجام شد، سیری پدید می‌آید و رفتار تغذیه‌ای متوقف می‌شود. مرکز سیری در مجاورت مرکز گرسنگی قرار دارد. فعالیت این مرکز پس از صرف غذا افزایش می‌یابد و موجب پدید آمدن احساس سیری می‌شود. عوامل متعددی مثل افزایش قند و مواد غذایی در خون و اتساع معده می‌توانند باعث تحریک مرکز سیری شوند.

آیا همیشه احساس گرسنگی دارید؟

بدن برای تامین انرژی به غذا احتیاج دارد. بنابراین احساس گرسنگی چند ساعت پس از آخرین وعده غذایی کاملاً طبیعی است. اما اگر بطور مداوم، حتی بعد از صرف غذا، احساس گرسنگی می‌کنید، احتمالاً مشکلی وجود دارد. برخی عوامل ایجاد گرسنگی عبارتند از:

1) دیابت

بدن قند موجود در غذا را به سوختی به نام گلوکوز تبدیل می‌کند. اما در افراد دیابتی، به جای اینکه گلوکوز به سلول‌ها برسد، از طریق ادرار از بدن خارج شده و ایجاد احساس گرسنگی می‌کند.

2) قند خون پایین

افت قند خون (هیپوگلیسمی) یکی از نگرانی‌های افراد مبتلا به دیابت است. سایر مواردی که می‌توانند باعث افت قند خون شوند، شامل هپاتیت، اختلالات کلیه، برخی تومورها و اختلالات غدد فوق کلیوی و یا غده هیپوفیز است.

3) کم خوابی

اگر به اندازه کافی استراحت نکنید، ترشح هورمون‌های کنترل کننده احساس گرسنگی مختل می‌شود. در افراد خسته تمایل به مصرف غذاهای پُرچرب و پُرکالری بیشتر می‌شود.

4) استرس

در شرایط اضطراب یا تنش عصبی، هورمون کورتیزول در بدن آزاد می‌شود که موجب افزایش احساس گرسنگی می‌گردد. از این رو بسیاری از افراد در زمان استرس میل به مصرف غذاهای پُرچرب و شیرین دارند.

5) رژیم غذایی

همه غذاها به یک شکل ایجاد سیری نمی‌کنند. مواد غذایی حاوی پروتئین (گوشت، ماهی و محصولات لبنی) و فیبر زیاد (میوه، سبزیجات، غلات و حبوبات) مدت زمان بیشتری شما را سیر نگه می‌دارند.

چربی‌های سالم که در مغزها، ماهی و روغن آفتابگردان وجود دارند، به شما کمک می‌کنند بعد از خوردن غذا احساس سیری بیشتری کنید. شیرینی، نان سفید، غذاهای نیمه آماده و فست فودها فاقد مواد مغذی بوده و سرشار از چربی و کربوهیدرات‌های ناسالم می باشند. احساس سیری به دنبال مصرف این گروه از مواد غذایی بسیار کوتاه است.

اگر مدت زمان بیشتری غذا را بجوید، هم از خوردن غذا لذت می‌برید و هم احساس سیری بیشتری می‌کنید.

6) داروها

برخی از داروها موجب افزایش اشتها می‌شوند. برای مثال آنتی‌هیستامین‌ها که برای درمان آلرژی‌ها استفاده می‌شوند، داروهای ضدافسردگی، استروئیدها و برخی از داروهای دیابت از این دسته هستند. اگر از زمان شروع استفاده از دارویی، وزن‌تان افزایش یافت، ممکن است دارو عامل افزایش احساس گرسنگی در شما باشد. در این موارد با پزشک خود مشورت کنید.

7) بارداری

بسیاری از خانم‌ها در دوران بارداری اشتهای بیشتری پیدا می‌کنند. چرا که بدن به دنبال راهی است تا جنین به حد کافی مواد مغذی دریافت کرده و رشد کند. اکثر زنان باردار در سه ماه اول بین 2 تا 3 کیلوگرم اضافه وزن پیدا می‌کنند. در طی ماه‌های بعدی هم هر هفته نیم کیلوگرم وزن اضافه می‌کنند.

8) اختلال عملکرد تیروئید

تیروئید غده‌ای پروانه‌ای شکل در گردن است. این غده هورمون‌هایی را تولید می‌کند، که میزان عملکرد سایر اعضای بدن را کنترل می‌کنند. پُرکاری غده تیروئید می‌تواند موجب ایجاد احساس گرسنگی شود.

9) نوشابه رژیمی

بسیاری از افراد برای کاهش وزن، نوشابه بدون قند مصرف می‌کنند. اما شیرین کننده مصنوعی موجود در این نوشیدنی‌ها به مغز پیام می‌فرستد که از آن برای تامین سوخت بدن استفاده می‌شود. در نتیجه وقتی بدن کالری دریافت نمی‌کند، کلید گرسنگی را روشن کرده و باعث می‌شود که از غذاهای دیگر کالری دریافت کنید.

10) کم آبی

آیا واقعاً گرسنه هستید یا فقط تشنه‌اید؟ شما همیشه نمی‌توانید تفاوت سیگنال‌های دریافتی از بدن خود را تشخیص دهید. برخی تحقیقات نشان می‌دهد که اگر قبل یا هنگام غذا یک لیوان آب بنوشید، ممکن است با مقدار کالری کمتری احساس سیری کنید.

11) ورزش

بدن شما هنگام ورزش، کالری می‌سوزاند. این عمل منجر به افزایش متابولیسم (سوخت و ساز) بدن می‌شود. در بعضی از افراد این فرآیند می‌تواند باعث افزایش احساس گرسنگی گردد.

منابع

1. کتاب چرا، چطور، چگونه؟ نوشته دکتر سونیتا گوپتا و دکتر نینا آگراوال. ترجمه پریسا همایون روز و پریچهر همایون روز. موسسه نشر و تحقیقات ذکر. تیر 1393.
2. WebMD