لقمه های انگلیسی

اسمز چیست؟

حتماً دیده اید که وقتی مواد مختلف را مدتی داخل آب قرار می دهیم، برخی ورم می کنند و بعضی دیگر چروکیده و کوچک می شوند. برای مثال وقتی رزین داخل آب قرار می گیرد، پس از مدتی متورم می شود. عکس این حالت در مورد دانه های انگور رخ می دهد. دانه های انگور اگر چند روز داخل محلول آب و شکر قرار بگیرند، چروکیده و کوچک می شوند؛ انگار مقداری از آبشان را از دست می دهند. این حالت به دلیل وجود فرآیندی به نام اسمز (Osmosis) رخ می دهد.

در فرآیند اُسمز، حلّالی با غلظت کم از طریق یک غشای نیمه تراوا (نفوذ پذیر) به درون محلولی با غلظت بیشتر می رود. غشای نیمه تراوا (Semipermeable membrane)، غشایی است که اجازه می دهد برخی از مواد از میان منافذ کوچک آن عبور کنند. وقتی رزین داخل آب قرار می گیرد، پوشش آن همانند یک غشای نیمه تراوا عمل می کند. غلظت مواد در داخل رزین بیش از آب است. به همین جهت آب از طریق منافذ غشاء به درون رزین می رود. وقتی دانه های انگور را داخل محلول آب و شکر قرار می دهیم، عکس این حالت رخ می دهد. از آنجا که غلظت مواد در محلول آب و شکر بیش از غلظت مواد در داخل دانه های انگور است، آب از طریق پوست انگور (که به عنوان غشای نیمه تراوا عمل می کند) به داخل محلول جریان می یابد. به همین جهت دانه های انگور به تدریج کوچک و چروکیده می شوند. در واقع فرآیند اسمز به این جهت رخ می دهد که محلول هایی که توسط یک غشای نیمه تراوا از یکدیگر جدا می شوند، تمایل دارند تراکم مولکولی یکسانی داشته باشند.

در فرآیند اسمز حرکت مولکول ها همیشه از محلول رقیق تر به سوی محلول غلیظ تر است. به این ترتیب تراکم مولکولی محلول غلیظ کاهش می یابد. سرعت اسمز به غلظت نسبی دو محلول بستگی دارد. هرچه اختلاف غلظت دو محلول بیشتر باشد، فرآیند اسمز سریع تر رخ می دهد. این فرآیند تا زمانی که غلظت هر دو محلول برابر شود، ادامه می یابد و پس از آن متوقف می شود.

فرآیند اسمز در بدن موجودات زنده نیز رخ می دهد. در واقع گیاهان از طریق همین فرآیند، آب جذب می کنند. درون یک گیاه نیز آب بوسیله فرآیند اسمز به حرکت در می آید. در واقع غشای سلولی به عنوان غشای نیمه تراوا عمل می کند و آب از یک سلول به سلول دیگر انتقال می یابد.

در بدن انسان نیز آب و مواد غذایی محلول در خون از طریق فرآیند اسمز به درون سلول ها راه می یابند.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

برای مشاهده منابع اینجا کلیک کنید.

مقاله علمی و آموزشی «اسمز چیست؟»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری، ترجمه و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد. در این راستا کتاب چرا، چطور، چگونه؟، نوشته ی دکتر سونیتا گوپتا و دکتر نینا آگراوال و ترجمه پریسا همایون روز و پریچهر همایون روز از موسسه نشر و تحقیقات ذکر، منتشر شده در تیر ۱۳۹۳ با شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۷-۲۲۱-۶ به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار گرفته است.

لقمه های انگلیسی

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*