با بیماری شانه یخ زده آشنا شوید
شانه یخ زده (Frozen Shoulder) یک بیماری نسبتاً شایع است که مفاصل شانه را درگیر میکند و به دنبال آن درد، خشکی و محدودیت حرکات در شانه ایجاد و بتدریج تشدید شده و در نهایت نیز برطرف میشوند. طول دوره بیماری ممکن است بین 1 تا 3 سال باشد.
مفصل شانه یک مفصل کاسهای است که سر محدب آن (استخوان بازو) در داخل گودی کاسهای کتف قرار میگیرد. بافت همبند محکمی این مفصل را احاطه میکند که به آن کپسول مفصلی گفته میشود. در بیماری شانه یخ زده، کپسول بسیار ضخیم و سفت میشود و حرکت دست را دچار مشکل میکند. همچنین میزان مایع سینوویال (وظیفه این مایع، لغزنده کردن سطوح مفصلی و کمک به تغذیه آنها است) کمتر میشود و موجب محدودتر شدن حرکت در شانه میگردد.
علائم
علائم اصلی بیماری شانه یخ زده درد و خشکی است که موجب محدودیت در حرکت شانه و یا عدم توانایی حرکت دادن آن میشود. در این بیماری مشکلاتی از قبیل احساس درد یا خواب رفتگی در یک شانه، درد در عضلات شانه و بالای بازو و یا تشدید دردها در شب که موجب اختلال در خواب میشوند، بروز پیدا میکنند.
بیماری شانه یخ زده شامل مراحل زیر میباشد:
- قبل از یخ زدگی: در این مرحله بیمار به مدت 1 تا 3 ماه علائمی را مشاهده میکند که با گذشت زمان شدیدتر میشوند. بیمار احساس دردی را تجربه میکند که با حرکت بیشتر میشود و در هنگام شب نیز ادامه دارد. محدودیت حرکتی در این مرحله بسیار ناچیز است.
- یخ زدگی: معمولاً 3 تا 6 ماه طول میکشد تا این مرحله سپری شود. در طی این مدت، دامنه حرکت شانه مرتباً کاهش بیشتری پیدا کرده و درد آن (مخصوصاً در شب) افزایش مییابد. بیماران با گذشت زمان در انجام حرکات روزمره با مشکل مواجه میشوند.
- شانه یخ زده: درد به مرور کم میشود. اما محدودیت حرکتی باقی میماند. حرکت دادن شانه به مرور دشوارتر شده و انجام فعالیتهای روزانه سختتر میشود. این مرحله میتواند بین 4 تا 12 ماه طول بکشد.
- آب شدن: محدودیت حرکتی بیماران، دیگر با درد همراه نیست و حرکات شانه به مرور بهتر میشود. ممکن است این مرحله بین 6 ماه تا 2 سال طول بکشد.
علل بیماری
علت دقیق ابتلا به بیماری مشخص نیست. اما برخی از گروهها بیشتر در معرض خطر ابتلا به شانه یخ زده میباشند.
شانه یخ زده در خانمها و در بازه سنی 40 تا 60 سالگی شیوع بیشتری دارد. احتمال بروز بیماری در شرایطی از قبیل التهاب، واکنشهای بدن بعد از آسیب دیدگی یا انجام عمل جراحی، بیحرکت شدن شانه به خاطر بستن آن بعد از جراحی یا شکستگی دست، عدم تحرک شانه به علت درد ناشی از آرتروز و یا التهاب تاندونها، مصدومیتهای ورزشی افراد ورزشکار و زمین خوردن افراد میانسال، بیشتر میشود.
برخی از بیماریهای زمینهای مانند دیابت، بیماریهای قلبی عروقی، اختلالات تیروئید و پارکینسون نیز احتمال ابتلا به شانه یخ زده را افزایش میدهند.
جلوگیری از ابتلا به شانه یخ زده
کمتحرکی و بیتحرکی شانه به هر دلیلی میتواند عامل بسیار مهمی در یخ زدگی شانه باشد. تمرینهای کششی مرتب و پیوسته میتواند بی تحرکی را از بین برده و از بروز این عارضه جلوگیری کند. صاف راه رفتن در کودکی و نوجوانی نیز میتواند به جلوگیری از بروز قوز پشت و در نتیجه شانه منجمد در بزرگسالی کمک کند.
درمان
سیر این بیماری خود به خود محدود شونده است، اما به دلیل ایجاد محدودیتهای حرکتی طولانی مدت، نیازمند درمان میباشد. بر اساس تشخیص پزشک و شرایط بیمار، ترکیبی از موارد زیر میتواند به بهبودی بیمار کمک کند:
1. فیزیوتراپی
فیزیوتراپی متداولترین و اولین گزینه درمان شانه یخ زده است. هدف از فیزیوتراپی کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی است. در فیزیوتراپی تمرینهایی برای افزایش دامنه حرکتی به بیمار آموزش داده میشود که باید چندین مرتبه در روز تکرار شوند. تمرینات کششی از کارهایی است که از ابتدا و بلافاصله بعد از کاهش التهاب شروع میشوند و سپس با کمتر شدن درد و بهبود دامنه حرکتی، حرکات قدرتی نیز به تمرینهای بیمار اضافه میشوند.
2. دارو درمانی
با نظر پزشک معالج برای درمان درد و کاهش التهاب مفصل ممکن است مسکنها و یا داروهای ضدالتهاب مانند استامینوفن، آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن برای بیمار تجویز شوند. تزریق کورتیکواستروئیدها به داخل فضای مفصلی میتواند کمک بزرگی برای کم کردن درد و بهبود حرکات بیمار باشد.
3. مراقبتهای خانگی
قرار دادن کیسه یخ روی شانه به مدت 15 دقیقه و تکرار آن در روز، میتواند به کاهش درد کمک کند. همچنین انجام حرکات فیزیوتراپی بر اساس آموزشهای پزشک در منزل میتواند به روند بهبود بیمار کمک کند.
استفاده منظم و مداوم از شانه طی فعالیتهای روزمره میتواند خشکی شانه را کم کرده و میزان حرکت آن را افزایش دهد.
انجام حرکات ورزشی مناسب یکی از بهترین درمانهای خانگی برای این بیماری است.
خودداری از حمل کیف و اشیای سنگین با دستی که دچار یخ زدگی شانه است و عدم خوابیدن روی پهلو از مواردی است که به کاهش درد و عدم تشدید علائم بیماری کمک میکند.
4. جراحی
مداخلات جراحی نیز معمولاً زمانی انجام میشوند که بیمار حدود چند ماه درمانهای غیرجراحی را انجام دهد و هیچ پیشرفتی حاصل نشود. بعد از عمل جراحی، انجام فیزیوتراپی برای حفظ حرکات بدست آمده طی جراحی ضروری است. مدت زمان بهبودی بعد از جراحی ممکن است 6 هفته تا 3 ماه طول بکشد.
نکته پایانی
بیشتر افراد بدون درمان در طی دو سال بهبود مییابند. اما به علت احتمال بروز ناتوانی در فرد، تشخیص زود هنگام و شروع درمان جهت پیشگیری از تشدید علائم از اهمیت بالایی برخوردار میباشد.
فیزیوتراپی به عنوان موثرترین اقدام و استفاده از داروهای ضد درد زیر نظر پزشک، روند بهبودی را تسریع میکنند. در صورت نیاز به جراحی، استمرار در انجام تمرینهای فیزیوتراپی و حرکات ورزشی در ماههای بعدی ضروری است تا از عود مجدد بیماری جلوگیری شود.
