با دیابت نوع یک آشنا شوید
دیابت نوع یک که قبلاً با عنوان دیابت نوجوانان یا دیابت وابسته به انسولین شناخته میشد، یک بیماری مزمن است که در آن لوزالمعده انسولین کافی تولید نمیکند یا میزان تولید آن متوقف میشود. انسولین هورمونی است که برای ورود قند (گلوکز) به سلولها برای تولید انرژی لازم است.
عوامل مختلفی از جمله ژنتیک و برخی ویروسها ممکن است در ایجاد دیابت نوع 1 نقش داشته باشند. اگرچه دیابت نوع یک معمولاً در دوران کودکی یا نوجوانی بروز میکند، اما ممکن است در بزرگسالان نیز ایجاد شود.
با وجود تحقیقهای متعدد، دیابت نوع یک درمان قطعی ندارد. تمرکز درمان بر کنترل سطح قند خون با انسولین، رژیم غذایی و سبک زندگی سالم است تا از عوارض ناشی از آن جلوگیری شود.
علائم
علائم و نشانههای دیابت نوع یک میتواند بطور ناگهانی ظاهر شود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- افزایش تشنگی
- تکرر ادرار
- شب ادراری در کودکانی که قبلاً چنین عادتی نداشتند.
- گرسنگی شَدید
- کاهش وزن ناخواسته
- تحریکپذیری و سایر تغییرات خلقی
- خستگی و ضعف
- تاری دید
در صورت مشاهده هر یک از علائم و نشانههای فوق در خود یا فرزندتان باید به پزشک مراجعه کنید.
آیا ممکن است علائم بطور ناگهانی ظاهر شوند؟
در افراد مبتلا به دیابت نوع یک شروع علائم میتواند بسیار ناگهانی باشد. در حالی که در دیابت نوع 2 علائم به تدریج بروز کرده و گاهی اوقات هیچ علامتی وجود ندارد.
گاهی اوقات علائم پس از یک بیماری ویروسی رخ میدهند. ممکن است قبل از تشخیص دیابت نوع 1 در بعضی موارد فرد به نقطه کتواسیدوز دیابتی (DKA) برسد. DKA زمانی اتفاق میافتد که گلوکز خون در حد خطرناکی بالا باشد و بدن به دلیل نبود انسولین نتواند مواد مغذی را وارد سلول کند. سپس بدن برای بدست آوردن انرژی عضلات و چربیها را تجزیه میکند. این عمل باعث تجمع کتون (مواد حاصل از متابولیسم چربیها) در خون و ادرار میشود. علائم DKA شامل تنفسهای عمیق و سریع، استشمام بوی میوهای در بازدم و استفراغ است. در صورت عدم درمان، DKA منجر به گیجی، بیهوشی و حتی مرگ میشود.
افرادی که علائم دیابت نوع یک یا DKA را دارند باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنند. البته باید به خاطر داشته باشید که این علائم میتواند نشانه مشکلات دیگری هم باشد.
برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع یک دوره ماه عسل دیابتی دارند. این دوره زمانی است که لوزالمعده هنوز مقداری انسولین ترشح میکند. در این دوره علائم بیماری بطور موقت بهبود مییابد. مرحله ماه عسل معمولاً پس از شروع مصرف انسولین توسط فرد رخ میدهد. ممکن است دوره ماه عسل به کوتاهی یک هفته یا حتی تا یکسال ادامه پیدا کند. اما مهم است بدانید که عدم وجود علائم به معنای از بین رفتن دیابت نیست. در نهایت لوزالمعده قادر به ترشح انسولین نخواهد بود و در صورت عدم درمان علائم برمیگردند.
علت بیماری
علت دقیق دیابت نوع 1 ناشناخته است. معمولاً سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلولهای تولید کننده انسولین در لوزالمعده را از بین میبرد. سایر علل احتمالی عبارتند از ژنتیک و یا قرار گرفتن در معرض ویروسها و سایر عوامل محیطی. این بدان معنی است که شما زمینه ابتلا به بیماری را دارید، سپس یک عامل محیطی آن را تحریک میکند.
نقش انسولین
انسولین هورمونی است که از لوزالمعده ترشح میشود. به محض از بین رفتن تعداد قابل توجهی از سلولهای لوزالمعده، تولید انسولین بسیار کم یا قطع میشود. زمانی که غذا میخوریم، میزان قند خون افزایش مییابد که در نتیجه آن انسولین ترشح میشود.
- لوزالمعده انسولین را در جریان خون ترشح میکند.
- انسولین موجود در خون این اجازه را میدهد تا قند وارد سلولها شود.
- انسولین میزان قند موجود در جریان خون را کاهش میدهد.
- با پایین آمدن سطح قند خون، ترشح انسولین از لوزالمعده نیز کاهش مییابد.
در دیابت نوع 1 هیچ انسولینی برای ورود گلوکز به سلولها وجود ندارد. بنابراین قند در جریان خون زیاد میشود. مقدار قند خون بالا عوارض خطرناکی برای زندگی فرد دارد.
عوامل خطر
برخی از عوامل خطر شناخته شده برای دیابت نوع یک عبارتند از:
- سابقه خانوادگی: خطر ابتلا به این بیماری در فردی که والدین یا خواهر و برادر مبتلا به دیابت نوع 1 داشته باشد، کمی بیشتر است.
- ژنتیک: وجود برخی ژنها نشاندهنده افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 1 است.
- جغرافیا: با دور شدن از خط استوا میزان ابتلا به دیابت نوع 1 افزایش مییابد.
- سن: اگرچه دیابت نوع 1 میتواند در هر سنی بروز کند، اما در دو دوره به طرز قابل توجهی بروز میکند. پیک اول در کودکان بین 4 تا 7 سال و پیک دوم در سن 10 تا 14 سال رخ میدهد.
عوارض
با گذشت زمان عوارض دیابت نوع یک میتواند بر بسیاری از اندامهای اصلی بدن از جمله قلب، رگهای خونی، اعصاب، چشمها و کلیهها تاثیر بگذارد. حفظ سطح طبیعی قند خون میتواند به طرز چشمگیری میزان خطر بسیاری از عوارض را کاهش دهد. این عوارض شامل موارد زیر هستند:
- بیماریهای قلبی و رگهای خونی
- آسیب سلولهای عصبی
- آسیب کلیه
- آسیب به چشم
- آسیب به پا
- بیماریهای پوست و دهان
- عوارض بارداری
در نهایت عوارض دیابت ممکن است ناتوان کننده یا حتی تهدید کننده جان فرد باشد. تاکنون راهکاری مبنی بر پیشگیری از دیابت نوع یک شناخته نشده است، ولی محققان درصدد کشف درمانهای جدید برای جلوگیری از تخریب سلولهای تولید کننده انسولین هستند و این امکان وجود دارد که در آینده ابعاد تازهتری از این بیماری مشخص شود.
