تکتونیک صفحه ای چیست؟

تبلیغات

زمانی دانشمندان گمان می کردند پستی و بلندی های سطح زمین در اثر جمع شدگی و چروک خوردن آن است. همانند سطح ترک خورده یک کیک، آنها عقیده داشتند سیاره ما در دوران سرد شدن، مچاله شده و چروک خورده است و این، دره های عمیق و کوه های سر به فلک کشیده را بر جای گذاشته است. اما هواشناس آلمانی به نام آلفرد وگنر (Alfred Wegener) در سال ۱۹۱۲ میلادی عقیده دیگری مطرح کرد. به نظر او، قاره ها مانند تکه های جورچینی بودند که به آهستگی از هم دور می شدند.

در دهه ۱۹۵۰ میلادی (بیست سال پس از مرگ وگنر) معلوم شد فرضیه وگنر واقعیت داشته و قاره های زمین روی مجموعه ای از صفحات متحرک قرار دارند که به آرامی روی سطح سیاره در حال جابجا شدن هستند.

در سال ۱۹۱۲ میلادی، دانشمند آلمانی آلفرد وگنر برای اولین بار نظریه اشتقاق قاره ها را ارائه داد. طبق این نظریه حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش یک قاره عظیم به نام پانگه آ (Pangaea) وجود داشته است. حدود ۱۲۵ میلیون سال پیش پانگه آ شروع به تجزیه شدن کرد و به دو قاره بزرگ به نام های لورازیا (Laurasia) و گندوانا (Gondwana) تبدیل شد.

سپس این دو قاره بزرگ نیز تجزیه شدند و قاره های امروزی کم کم در موقعیت های کنونی قرار گرفتند. از تجزیه لورازیا، قاره های آمریکای شمالی، اروپا و آسیا، از تجزیه گندوانا، آمریکای جنوبی، آفریقا، استرالیا و قطب جنوب پدید آمدند.

تبلیغات

شباهت کناره قاره ها در برخی از نقاط زمین، شباهت جانداران ساکن در قاره های مختلف در گذشته و شباهت آب و هوا در آن نقاط این نظریه را تایید می کنند. زمین شناسان فسیل هایی را روی قاره های مختلف یافته اند که منشاء آنها به زمانی باز می گردد که قاره ها هنوز از هم جدا نشده بودند. در قطب جنوب فسیل برخی از گیاهان و خزندگان مربوط به ۲۰۰ میلیون سال پیش پیدا شده است. این فسیل ها نشان می دهند که قطب جنوب در گذشته و قبل از جدا شدن از قاره اولیه و حرکت به سوی نقطه کنونی دارای آب و هوایی گرم بوده است.

بخش خارجی زمین که سنگ کره (لیتوسفر) نامیده می شود، از دو لایه سنگی اصلی ساخته شده است: پوسته و ناحیه بالایی گوشته. زیر سنگ کره، لایه ای از سنگ داغ و لزج به نام سست کره (استنوسفر) قرار گرفته است. این لایه چنان متراکم و به هم فشرده است که حالت جامد دارد، اما همچنین به حدی نزدیک به نقطه ذوب خود قرار دارد که مثل مایع روان می شود.

سنگ کره به هفت صفحه زمین ساختی یا تکتونیک صفحه ای اصلی تقسیم می شود که به دلیل تحریک صخره های مذاب زیرشان در اثر جریان های همرفتی، روی سست کره سُر می خورند. این صفحه ها با سقف سرعت ۱۰ سانتیمتر در سال روی سطح زمین می خزند و تغییرات شگفتی در چهره زمین ایجاد می کنند. وقتی صفحه ها حرکت می کنند، قاره ها را نیز با خود جابجا می کنند.

منابع

مقاله علمی و آموزشی «تکتونیک صفحه ای چیست؟»، نتیجه ی تحقیق و پژوهش، گردآوری، ترجمه و نگارش هیئت تحریریه پورتال یو سی (شما می توانید) می باشد.

تبلیغات
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مشابه

دکمه بازگشت به بالا