خانه / آموزش / کار و سرمایه / کسب و کار / نحوه محاسبه حقوق و دستمزد
نیازمندی های رایگان خرید و فروش، استخدام، خدمات و…

نحوه محاسبه حقوق و دستمزد

اگر صاحب کسب و کاری هستید یا درصدد شروع فعالیت تجاری خود می باشید، لازم است بدانید که مهم ترین هزینه عملیاتی شما را حقوق و دستمزد کارکنان تان تشکیل می دهد. معمولاً در مورد کارکنان از دو اصطلاح کارگر و کارمند استفاده می شود و آنچه که در ازای کار انجام شده توسط کارکنان اداری و مدیران بطور ماهانه به آنها پرداخت می شود را «حقوق» و پرداختی به کارگران (ساده یا ماهر) اصطلاحاً «دستمزد» نامیده می شود که بر حسب ساعت، روز، ماه و یا مقدار تولید تعیین می گردد.

از آنجایی که هزینه حقوق و دستمزد و مخارج مربوط به آن درصد تقریباً بالایی از هزینه های هر کسب و کاری را تشکیل می دهد باید برای آن سیستم های دقیق و  مطمئن تعبیه کرد. این سیستم باید به شکلی باشد که مدارک و لیست های حقوق و دستمزد، درست و قابل فهم تهیه شوند، شکل و نحوه پرداخت حقوق و دستمزد در آن تعریف شده باشد و از انواع سوء استفاده ها مانند پرداخت به افراد واهی جلوگیری شود.

اکثر کسب و کارها حسابدار دارند؛ حالا اگر شما در ابتدای راه هستید یا می خواهید سر از کار حسابدارهایتان در آوردید، شما می توانید با ما همراه باشید.

دانسته های مهم اولیه
بر اساس ماده ۲ قانون کار، کارگر شخصی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی (مزد، حقوق، سهم و سایر مزایا) و به درخواست کارفرما کار می کند. بنابراین نتیجه می گیریم که هر شخص حقیقی یا حقوقی که در قبال انجام کار، مزد پرداخت می کند را «کارفرما» و آن فردی که در مقابل دریافت مزد کاری انجام می دهد را «کارگر» می نامند.

کارفرما بر اساس قانون باید اطلاعات لازم در مورد کارکنان و میزان حقوق و مزایای آنان را به مراجع صلاحیت دار ارسال کند. به عنوان مثال قانون مالیات بر درآمد، کارفرما را موظف می کند که اسامی کارکنان و مشخصات آنها را به حوزه های مالیاتی محل فعالیت ارسال و مالیات سهم کارکنان را به حساب مخصوصی واریز نماید؛ و همچنین قوانین تامین اجتماعی، کارفرما را مکلف می کند هر ماه اسامی کارکنان و میزان حقوق و دستمزد آنها را طی لیستی به ادارات تامین اجتماعی محل فعالیت تسلیم و حق بیمه سهم کارگر و کارفرما را به حساب مخصوصی واریز کند.

نرخ حقوق و دستمزد معمولاً از طریق توافق بین کارکنان و کارفرما تعیین می شود. این نرخ مربوط به ساعات عادی و قانونی می باشد. ساعات قانونی که یک کارگر در روز ملزم به انجام وظیفه در واحد تجاری می باشد از طریق قوانین دولتی تعیین می گردد. (البته ممکن است در عمل قوانین رعایت نشوند!) مطابق ماده ۵۱ قانون کار، ساعت کار عادی مدت زمانی است که کارگر نیرو و یا وقت خود را به منظور انجام کار در اختیار کارفرما قرار می دهد. به غیر از مواردی که در قانون مستثنی شده است، ساعت کار کارگران در شبانه روز نباید از ۸ ساعت تجاوز نماید. طبق تبصره یک این ماده، ممکن است کارفرما با توافق کارگران، نماینده یا نمایندگان قانونی آنان، ساعت کار را در بعضی از روزهای هفته کمتر از میزان مقرر و در دیگر روزها، اضافه بر این میزان تعیین کند؛ به شرط آنکه مجموع ساعت کار هر هفته از ۴۴ ساعت تجاوز نکند. همچنین ساعات در چهار هفته متوالی نباید از ۱۷۶ ساعت بیشتر شود. حالا توجه داشته باشید، به دلیل آنکه عملاً حقوق کارگران به صورت ماهانه پرداخت می شود، بنابراین ساعات کار عادی نیز ۱۹۲ ساعت منظور می گردد. چرا که هر ماه ۳۰ روز لحاظ شده و چون قانون، ساعات عادی کار چهار هفته متوالی (۲۸ روز)  را ۱۷۶ ساعت تعیین کرده است، ۱۶ ساعت (۲ روز ۸ ساعته) بر ۱۷۶ ساعت کار عادی چهار هفته اضافه خواهد شد.

طبق ماده ۵۹ قانون کار اگر کارگر پس از اتمام ساعات قانونی کارکرد روزانه، مدتی را به عنوان اضافه کار انجام وظیفه نماید و یا در ایام تعطیل مشغول به انجام وظیفه در واحد تجاری باشد، مستحق به دریافت حقوق و دستمزدی علاوه بر حقوق و دستمزد عادی خواهد بود که نرخ ساعات این اوقات نیز توسط قانون مشخص می شود.

فرض کنید ساعات کار عادی کارگری در ماه ۱۹۲ ساعت و نرخ مورد توافق به ازای هر ساعت ۲,۰۰۰ ریال و نرخ ساعات اضافه کاری به ازای هر ساعت ۱۴۰ درصد نرخ ساعات کار عادی باشد. اگر این کارگر در ماه ۲۲۰ ساعت کار کند، حقوق و دستمزد این کارگر بدون در نظر گرفتن کسورات قانونی می شود:

دستمزد ساعات کار عادی ۳۸۴,۰۰۰ = ۲,۰۰۰ × ۱۹۲

دستمزد ساعات اضافه کاری ۷۸,۴۰۰ = ۱۴۰% × (۲,۰۰۰ × (۱۹۲ – ۲۲۰))

جمع دستمزد و اضافه کاری ۴۶۲,۴۰۰ = ۷۸,۴۰۰ + ۳۸۴,۰۰۰

معمولاً علاوه بر حقوق و دستمزد ثابت، مزایای دیگر از جمله فوق العاده شغل، فوق العاده بدی آب و هوا، حق اولاد، حق مسکن، پاداش، سهم از سود واحد تجاری و… نیز به کارکنان پرداخت می شود که این مزایا گاهی بطور مستمر و زمانی نیز بطور غیرمستمر پرداخت می گردند. در کل؛ مجموع حقوق و مزایای هر یک از کارکنان قبل از کسر کسورات قانونی و کسورات اختیاری در دوره ای که لیست حقوق و دستمزد تنظیم می گردد را «حقوق و مزایای ناخالص» می گویند. هر زمان که از حقوق و مزایای ناخالص، کسورات قانونی مانند بیمه، مالیات و… و کسورات اختیاری مانند مساعده، اجاره مسکن، امور خیریه، قسط وام و… کسر گردد، در این صورت مانده قابل پرداخت به هر یک از کارکنان که مبلغ خالص قابل پرداخت یا حقوق و مزایای خالص نام دارد، محاسبه شده است.

مهم ترین کسورات قانونی حقوق و دستمزد

۱) حق بیمه
به موجب قانون تامین اجتماعی کارفرما با تنظیم لیست حقوق و دستمزد کارکنان باید ماهانه ۷ درصد از حقوق و مزایای هر یک از کارکنان خود را پس از کسر معافیت های مقرر به عنوان حق بیمه سهم کارگر یا کارمند کسر، و به همراه حق بیمه سهم کارفرما که ۲۳ درصد است (۲۰ درصد بابت بیمه اجتماعی و ۳ درصد بابت بیمه بیکاری) حداکثر تا پایان ماه بعد به حساب های مربوط واریز و ماهانه فهرست کاملی از مشخصات حقوق بگیران و میزان حقوق هر یک از آنها را به ادارات تامین اجتماعی محل فعالیت ارسال نماید. طبق ماده ۳۶ قانون تامین اجتماعی کارفرما مسئول پرداخت حق بیمه سهم خود و بیمه شده به سازمان می باشد و مکلف است در موقع پرداخت مزد یا حقوق و مزایا، سهم بیمه شده را کسر نموده و سهم بیمه خود را به آن افزوده، به سازمان تادیه نماید. در صورتی که کارفرما از کسر حق بیمه سهم بیمه شده خودداری کند، شخصاً مسئول پرداخت آن خواهد بود.

۲) مالیات
مجموع حقوق و دستمزد هر یک از کارکنان بر اساس قوانین و مقررات مالیاتی مشمول کسر مالیات بر درآمد حقوق است. کارفرمایان باید هر ماهه با تنظیم لیست حقوق و مزایای کارکنان، مالیات حقوق هر یک از کارکنان خود را طبق جدول مالیاتی سال، محاسبه و از حقوق آنها کسر نموده و حداکثر تا پایان ماه بعد، وجوه کسر شده را به حساب بانکی مخصوص وزارت امور اقتصادی و دارایی واریز و فهرستی مشتمل بر نام و نشانی حقوق بگیران و میزان حقوق هر یک از آنها را به حوزه مالیاتی محل فعالیت موسسه تسلیم و رسید دریافت نمایند.

۳) سایر کسورات غیر از حق بیمه و مالیات
علاوه بر کسورات قانونی بیمه و مالیات، ممکن است مبالغ دیگری بابت اقساط وام، مساعده دریافتی و… از حقوق و مزایای هر یک از حقوق بگیران کسر گردد. این کسورات اغلب بطور غیر مستمر می باشند اگرچه ممکن است حسب مورد مدت مدیدی مانند اقساط وام های بلندمدت از حقوق کارکنان کسر گردد.

فرض کنید ساعات کار کارگری در مهر ماه ۲۲۰ ساعت و نرخ مورد توافق به ازای هر ساعت ۲,۰۰۰ ریال و نرخ ساعات اضافه کاری به ازای هر ساعت ۱۴۰ درصد نرخ ساعات کار عادی باشد. همچنین به این کارگر در ماه ۱۶,۴۰۰ ریال حق اولاد تعلق می گیرد و حقوق و مزایای وی مشمول پرداخت ۱۰ درصد مالیات می باشد. حقوق و دستمزد این کارگر با در نظر گرفتن کسورات قانونی می شود:

دستمزد ساعات کار عادی ۳۸۴,۰۰۰ = ۲,۰۰۰ × ۱۹۲

دستمزد ساعات اضافه کاری ۷۸,۴۰۰ = ۱۴۰% × (۲,۰۰۰ × (۱۹۲ – ۲۲۰))

جمع دستمزد و اضافه کاری ۴۶۲,۴۰۰ = ۷۸,۴۰۰ + ۳۸۴,۰۰۰

خب تا اینجای محاسبه را بلد بودید. حالا می خواهیم حق بیمه سهم کارگر و مالیات حقوق وی را محاسبه کنیم. نکته ای که باید به آن توجه کنید این است که حق اولاد به عنوان حقوق و مزایا مشمول پرداخت حق بیمه نمی شود اما به آن مالیات تعلق می گیرد. به محاسبات زیر توجه کنید:

حق بیمه سهم کارگر ۳۲,۳۶۸ = ۷% × ۴۶۲,۴۰۰

مجموع حقوق و مزایای مشمول مالیات ۴۷۸,۸۰۰ = ۱۶,۴۰۰ + ۴۶۲,۴۰۰

مالیات حقوق ۴۷,۸۸۰ = ۱۰% × ۴۷۸,۸۰۰

برای محاسبه مبلغ خالص قابل پرداخت کافی است کسورات قانونی و کسورات اختیاری از مجموع حقوق و مزایای ناخالص کسر گردد، تا مبلغ خالص قابل پرداخت مشخص شود. به این شکل:

حقوق پرداختی = (مالیات + حق بیمه سهم کارگر) – مجموع حقوق و مزایای مشمول مالیات

۳۹۸,۵۵۲ = (۴۷,۸۸۰ + ۳۲,۳۶۸) – ۴۷۸,۸۰۰

جمع بندی محاسبه حقوق و دستمزد
لازم است بدانید که طبق ماده ۱۳۱ قانون مالیات های مستقیم نرخ مالیات به صورت پله ای افزایش می یابد. به مثال زیر توجه کنید.

فرض کنید کارگری به ازای هر ساعت کار، ۳,۰۰۰ ریال دریافت می کند. اگر این کارگر در طی دی ماه ۲۰۳ ساعت کارکرد داشته باشد و واحد تجاری مقرر کرده باشد به وی ماهانه ۳۰۰,۰۰۰ ریال حق جذب و ۸۵,۰۰۰ ریال بدی آب و هوا پرداخت شود و همچنین این کارگر ماهانه مبلغ ۲۰,۰۰۰ ریال اقساط وام داشته باشد؛ چگونه حقوق و دستمزد وی محاسبه می شود؟

همین طور فرض می کنیم بر اساس قوانین مالیاتی، حقوق و مزایا تا سقف ۲۰۰,۰۰۰ ریال معاف از مالیات، نسبت به مازاد ۲۰۰,۰۰۰ ریال تا ۳۰۰,۰۰۰ ریال مشمول ۱۰ درصد مالیات، نسبت به مازاد ۳۰۰,۰۰۰ ریال تا ۴۵۰,۰۰۰ ریال مشمول ۱۵ درصد مالیات و مازاد ۴۵۰,۰۰۰ ریال مشمول ۲۰ درصد مالیات می شود.

تا الان یاد گرفتیم که ساعات کار عادی یک ماه ۱۹۲ ساعت است. در نتیجه این کارگر برای ماه دی ۱۱ ساعت = ۱۹۲ – ۲۰۳ اضافه کاری داشته است. به این ترتیب حقوق ساعات عادی ۵۷۶,۰۰۰ = ۳,۰۰۰ × ۱۹۲ و حقوق ساعات اضافه کاری ۴۶,۲۰۰ = ۱۴۰% × (۳,۰۰۰ × ۱۱) می شود.

حالا یک سوال! چرا در محاسبه اضافه کاری، ۴۰ درصد به حقوق اضافه کردیم؟ به این خاطر که بر اساس قانون، ساعات اضافه کاری مشمول دریافت حقوقی اضافه بر حقوق ساعات عادی است و این میزان بیشتر، ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت عادی می باشد.

مجموع حقوق و مزایای این کارگر برابر است با:

مجموع حقوق و مزایا = بدی آب و هوا + حق جذب + حقوق و دستمزد اضافه کاری + حقوق و دستمزد ساعات کار عادی

۱,۰۰۷,۲۰۰ = ۸۵,۰۰۰ + ۳۰۰,۰۰۰ + ۴۶,۲۰۰ + ۵۷۶,۰۰۰

بر اساس قوانین بیمه از مجموع حقوق و مزایا، ۷ درصد بیمه سهم کارگر می باشد، یعنی کارگر باید پرداخت کند. این نکته را فراموش نکنید که حق جذب و بدی آب و هوا مشمول بیمه می شوند اما حق اولاد مشمول بیمه نمی شود. پس بیمه سهم این کارگر مبلغ ۷۰,۵۰۴ = ۷% × ۱,۰۰۷,۲۰۰ خواهد شد.

خب می رویم سراغ مالیات؛ ابتدا باید ۱,۰۰۷,۲۰۰ ریال مجموع حقوق و مزایا را به شکل زیر خرد کنیم:

معاف از مالیات -> 200,000

مازاد ۲۰۰,۰۰۰ ریال تا ۳۰۰,۰۰۰ ریال -> 10,000 = 10% × ۱۰۰,۰۰۰

مازاد ۳۰۰,۰۰۰ ریال تا ۴۵۰,۰۰۰ ریال -> 22,500 = 15% × ۱۵۰,۰۰۰

مازاد ۴۵۰,۰۰۰ ریال -> 111,440 = 20% × ۵۵۷,۲۰۰

مجموع مالیات حقوق این کارگر -> 143,940 = 111,440 + 22,500 + 10,000

به این ترتیب حقوق پرداختی به این کارگر می شود:

۷۷۲,۷۵۶ = (۲۰,۰۰۰ + ۱۴۳,۹۴۰ + ۷۰,۵۰۴) – ۱,۰۰۷,۲۰۰

حالا یک سوال! این ۲۰,۰۰۰ ریال از کجا آمد؟ این ۲۰,۰۰۰ ریال همان اقساط وام است که هر ماه از حقوق کارگر باید کسر شود.

خب مثال تمام شد و حقوق پرداختی به کارگر مشخص شد. فقط به یک نکته دیگر هم اشاره داشته باشیم که کارفرما در زمان انجام این محاسبات باید سهم بیمه خود را (۲۳ درصد) هم محاسبه کند. در مثالی که در همین چند خط پیش گذشت!، سهم بیمه کارفرما به این شکل محاسبه می شود:

۲۳۱,۶۵۶ = %۲۳ × ۱,۰۰۷,۲۰۰

پس از انجام این محاسبات ثبت های حسابداری انجام می شود و سپس پرداخت حقوق کارکنان و واریز کسورات به حساب های مربوطه صورت می گیرد.

با دوستان خود به اشتراک بگذارید:
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

۴ دیدگاه

  1. با سلام ممنون از توضیحاتتون.
    برای من کمک خوبی بود. کاش ثبت حسابداری حقوق و دستمزد رو هم زده بودید. مرسی

  2. سلام ممنون میشم تو محاسبه حقوقم کمکم کنید ، روزهایه کاریه من در هفته تا چهار شنبه هستش
    و اینکه با کسر بیمه مبلغ حقوقم چقدر میشه ؟

  3. سلام خسته نباشید یه سوال: جایی که کار می کنم کارفرما گفته باید حق بیمه کارفرما از حقوق کارگر کم کنیم چگونه باید محاسبه کنیم یعنی باید ۱۸۶,۷۹۷ = ۲۳% * ۸,۱۲۱,۶۵۰ به این شکل حساب بشه و با مبلغ بیمه کارگر جمع شود درسته؟

دیدگاه خود را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. بخش های الزامی با * مشخص شده اند. *

*

x

پیشنهاد یو سی برای مطالعه

چگونه یک میلیونر خود ساخته شویم؟

چگونه یک میلیونر خود ساخته شویم؟

لئو گورا (Leo Gura) یک سخنران و مربی زندگی است. او برای ...